ABD'de uygulanan başkanlık seçiminde halk, doğrudan başkanı seçmiyor, başkanı belirleyecek seçiciler kurulunu oluşturacak delegeler için oy kullanıyor.
ABD'de başkanlık seçimi, 50 eyalette ve özel statü taşıyan başkent Washington'da yapılıyor.
ABD toprağı sayılan, ancak eyalet niteliği taşımayan Puerto Rico gibi bölgeler ise başkanlık seçiminde oy kullanamıyor.
Her eyalete, nüfusunun büyüklüğüne göre delege sayısı ayrılmış durumda. Örneğin en büyük eyalet California'nın 55, ondan sonra gelen Texas'ın 34 delegesi bulunuyor.
Nüfus açısından en küçük 8 eyaletin ise 3'er delegesi var. Eyaletlerin delegelerinin toplamından oluşan ve başkanı seçen seçiciler kurulunun toplam 538 üyesi bulunuyor.
Seçim günü sonunda belirlenecek bu 538 delegeden 270'inin oyunu garantileyen aday, başkan seçiliyor.
Eyaletlerin tamamına yakınında, en çok oy alan aday, delegelerin tamamını kazanıyor. Sadece Maine ve Nebraska eyaletlerinde, alınan oya göre delege dağılımı ihtimali bulunuyor.
ABD'de uygulanan seçim sisteminde, ülke çapında kullanılan oyların çoğunluğunun elde edilmesi, başkan seçilmeye yetmiyor.
Örneğin en son 2000 seçimlerinde dönemin Demokrat adayı Al Gore, ülke çapında daha fazla oy almasına karşın, delege yarışında Cumhuriyetçi George Bush'un gerisinde kalarak başkan seçilememişti.
Bazı çevreler, bu yüzden mevcut başkanlık seçimi sistemini eleştiriyor. Sistemi savunanlar ise federal bir mekanizmada bu yöntemin eyaletlerin haklarını koruduğunu ifade ediyor.
Amerikan Başkanı'nın yetkileri sınırsız değilGezegenin en güçlü adamı sayılan ABD başkanı, aslında dokunulmaz değil. Onun yetkilerinin sınırları da anayasadaki kesin çizgilerle belirlenmiş durumda.
Bununla birlikte anayasa, her bir başkana anın gerektirdiği ihtiyaçlara göre davranabilmesine olanak tanıyacak kadar da esnek.
Anayasanın, başkanın yetkilerini tanımlayan 2. maddesinde, "İcra yetkisi, ABD başkanına emanet edilir" yazıyor. Bu madde, başkanın 4 yıllık görev süresini belirliyor ve maddede başkanın yetkilerinin listesi bulunuyor.
Başkan, aynı zamanda silahlı kuvvetlerin baş komutanı... Af ve tecil yetkilerine sahip olan başkan, Senatonun fikrini sormak ve mevcut senatörlerin üçte ikisinin onayını almak kaydıyla anlaşmalar imzalayabilir.
Büyükelçileri ve yüksek mahkeme hakimlerini atayan başkan, bunu yaparken de Senatonun çoğunluğunun onayını almak zorunda.
Anayasaya göre, "birliğin durumu hakkında Kongreye bilgi vermek zorunda olan başkan, gerekli ve uygun gördüğü, önem arz eden her türlü önlemi Kongrenin bilgisine sunmak durumunda. Başkan, ayrıca Kongre tarafından kabul edilen kanun metinlerini veto hakkına da sahip. Başkan, ihanet, yolsuzluk ya da herhangi başka bir suç yüzünden azledilebilir."
1868'de Andrew Johnson, 1998'de Bill Clinton için olmak üzere tarihte iki kez Temsilciler Meclisi bir ABD Başkanının suçlanmasını oylamış, Senato ise her ikisini aklamıştı. Temsilciler Meclisi, 1974'te Başkan Richard Nixon'ın azli için süreci başlatmış, ancak Nixon'ın istifa etmesinin ardından süreç durdurulmuştu. Bu da Amerikan tarihinin kayıtlarına bir ilk olarak geçmişti.
Amerikan başkanının Kongreyi feshetme yetkisi yok. Teorik olarak başkan savaş ilan edemez, çünkü bu yetki Kongrenin elinde bulunuyor. Bununla birlikte, yurtdışında askerlerin görevlendirilme halleri savaş ilanı sayılmıyor. Birliklerin savaşa gönderilmesi yetkisi genellikle başkanın oluyor.
Kongre, (Afganistan ve Irak'ta olduğu gibi) yurt dışındaki silahlı müdahalelerin çerçevesini belirlemek için, genelde konuşlanma takvimi, konuşlanma niteliği, birliklerin çapı ve misyonlarla ilgili kararları oyluyor.
Başkan, bir federe devletin talebi üzerine, düzeni sağlamak için yetki kullanma ve devletlerin ulusal muhafızlarını savaşta kullanma imkanına da sahip.
Tarihte Dwight Eisenhower ve John Kennedy, 50 ve 60'lı yıllarda güneydeki ırkçı ayaklanmalardan sonra bu yetkiyi kullanmıştı. Bu yetki daha geniş biçimde de yorumlanabiliyor.
Örneğin George Bush, teröre karşı mücadelede Ulusal Muhafızları kullanmaya karar vermişti ve bu yüzden hali hazırda Ulusal Muhafız kuvvetleri Irak'ta bulunuyor.
Yorum Yaz |
Yorumları Oku