Askerlerden çok sivillere zarar verdiği bildirilen misket bombalarının yasaklanmasını öngören uluslararası anlaşma, 100'den fazla ülke tarafından iki gün sürecek törenle Norveç'in başkenti Oslo'da imzaya açıldı. Anlaşmanın bugün ve yarın 100'den fazla ülke tarafından imzalanması bekleniyor.
Anlaşma, mühimmatın en fazla üreticisi ve stokuna sahip olan
ABD,
Rusya ve
Çin tarafından kabul edilmemesine rağmen bu ülkeler dahil imzacı olmayan ülkeler üzerinde de baskı oluşturacağı umuduyla büyük bir başarı olarak niteleniyor.
Uluslararası anlaşma ilk olarak, misket bombalarının yasaklanmasıyla ilgili çalışmaları 18
ay önce başlatan Norveç, ardından da bu mühimmatın en fazla vurduğu ülkeler arasındaki Laos ve Lübnan tarafından imzalandı.
İmza töreniyle ilgili konferansın düzenleyicileri, anlaşmanın bugün 88 ülke tarafından, yarın itibariyle de toplam, BM üyesi 192 ülkenin 100'den fazlası tarafından imzalanmasını bekliyor.
"Anlaşma dünyayı daha güvenli yapacak"
Norveç Başbakanı Jens Stoltenberg, anlaşmanın imza töreninin açılışında yaptığı konuşmada, bu anlaşmanın dünyayı daha güvenli hale getireceğini ancak anlaşmanın gelişinin de çok uzun sürdüğünü söyledi.
Bomba içinde yüzlerce minik bomba
İlk kez İkinci Dünya Savaşı sırasında geliştirilen misket bombaları, "bomba içinde bomba" olarak biliniyor. Hedefe atıldığında ana bomba infilak edince içindeki yüzlerce minik bombacık çok geniş alana yayılarak art arda infilak ediyor, ancak çok sayıda bombacık hemen patlamıyor ve savaşlar sonrasında siviller için daimi tehdit oluşturuyor.
ABD ve Rusya savunuyor
Washington ve Moskova gibi anlaşmayı imzalamayacak olan ülkeler, misket bombalarının ilerleyen düşman birliklerini püskürtmek gibi askeri amaçlar için kullanımının meşru olduğunu savunuyor.
Onlarca ülkede araştırma ve çalışmalar yapan uluslararası insani kuruluş Handicap'a göre ise bu mühimmatın kurbanlarının tamamına yakınını (yüzde 98) siviller, yaklaşık dörtte birini (yüzde 27) de çocuklar oluşturuyor.
Anlaşma için çalışanlar,
ABD ve
Rusya gibi ülkelerin bu anlaşmayı imzalamasa da misket bombalarıyla ilgili tepki çekmek istemeyeceğini, dünyanın yarısı kullanımına karşıyken bu mühimmatla ilgili yasağı pratikte görmezden gelemeyeceğini kaydediyor.
Misket bombaları karşıtları,
ABD'de yeni başkan seçilen, "umut ve değişim"den bahseden Barack Obama'nın anlaşmayı imzalamasını ümit ettiklerini de belirtiyor.
Oslo'da iki gün sürecek konferanstan sonra anlaşma, diğer ülkelerin de imzalayabilmesi için BM'nin New York'taki merkezine götürülecek. Misket bombalarının yasaklanması anlaşmasının yürürlüğe girmesinden önce 30 ülke tarafından onaylanması gerekiyor.
Onbinlerce kişiyi öldüren ve sakat bırakan mühimmata ilişkin bilgiler
İhtiva ettiği çok sayıda küçük bomba hemen patlamayarak kara mayınları haline gelen misket bombalarının yasaklanmasıyla ilgili anlaşma, mayıs ayında İrlanda'nın başkenti Dublin'de, 107 ülke tarafından kabul edildi. Bu mühimmatın dünyanın önde gelen üreticileri ve en fazla stokuna sahip olan
ABD,
Rusya ve
Çin bu sürecin dışında kaldı.
Kara mayınlarının yasaklanmasıyla ilgili Ottawa anlaşmasından ancak 11 yıl sonra, kullanımının yasaklanmasıyla ilgili anlaşmanın imzalanabildiği misket bombalarıyla ilgili bazı bilgiler şöyle:
MİSKET BOMBASI NEDİR?
-"Bomba içinde bomba" olarak bilinen misket bombası, hedefe atıldığında "ana bomba" infilak edince içindeki yüzlerce misket büyüklüğündeki bombacıklar çok geniş alana yayılarak arka arkaya infilak ediyor. Havadan ve karadan atılabilen, havada kırılarak açılan misket bombaları birkaç futbol sahası büyüklüğündeki alana ihtiva ettiği 200 civarındaki bombacıkları bırakıyor.
-Mühimmatın atıldığı bölgedekiler ölüyor ya da yaralanıyor. Çok sayıda bombacık da hemen infilak etmemesi nedeniyle kara mayınları gibi yıllar sonra sivilleri öldürüyor ya da sakat bırakıyor.
NE ZAMAN VE NERELERDE KULLANILDI?-İlk kez Sovyetler Birliği tarafından 1943'te Nazi birliklerine karşı kullanıldı.
-
ABD ordusunun 1964-1973 arasında Laos'ta yaklaşık 260 milyon misket bombası attığı bildiriliyor.
Bugüne kadar yaklaşık 400 bini temizlenebilen bu mühimmat, 11 bin kişiyi öldürdü.
-
ABD,
Rusya,
İngiltere,
Fransa, Hollanda,
İsrail'den Etiyopya Eritre'ye kadar en az 15 ülke tarafından kullanıldığı bilinen misket bombaları, az sayıda silahlı grup tarafından da kullanıldı.
-Yoğun olarak Körfez Savaşı'nda, Çeçenistan'da, eski Yugoslavya'da,
Afganistan ve
Irak'ta kullanılan misket bombaları,
NATO'nun Sırp güçlerinin
Kosova'dan çıkarılması için 1999'da düzenlediği hava saldırısında,
İsrail'in 2 yıl önce
Hizbullah'ı hedef aldığı Güney Lübnan saldırıları sırasında da atıldı.
-
Rusya, havadan ve karadan atılan birkaç tip misket bombasını 2008'de Gürcistan'ın Gori bölgesinde birkaç yerde kullanırken, aynı dönemde Gürcistan da
Rusya ile çatışmasında misket bombaları attı.
SİVİLLER İÇİN BÜYÜK TEHDİT
-Savaşlar sonrasında da siviller için daimi tehlike oluşturan misket bombalarının kayıtlara geçen kurbanlarının çoğunu siviller, yaklaşık dörtte birini de çocuklar oluşturdu. Uluslararası sivil kuruluşlara göre misket bombaların kurbanlarının yüzde 98'ini siviller, yüzde 27'sini çocuklar oluşturuyor.
-Misket bombalarının zarar verdiği sivillerin yüzde 60'ının, günlük faaliyetleri sırasında bu mühimmatın kurbanı olduğu belirtiliyor.
STOKLARI
-Misket bombalarının yaklaşık 4 milyar olduğu tahmin edilen dünya çapındaki stokunun dörtte birinin
ABD'nin elinde olduğu bildiriliyor. Yaklaşık 76 ülkede bu mühimmatın stoku bulunuyor. Toplam 34 ülkenin misket bombalarının 210 farklı tipini ürettiği biliniyor.
-Norveç, Oslo'da yapılan görüşmelerle 1997'de kara mayınlarının yasaklanmasını öngören anlaşmasının imzalanmasının ardından misket bombalarına karşı kampanyalara da Şubat 2007'de başladı. Misket bombaları gibi kara mayınları da askerlerden çok sivilleri öldürdüğü için eleştiriliyor.
Uluslararası Kara Mayınlarının Yasaklanması Kampanyasının başkanı Amerikalı Jody Williams, çabalarından ötürü 1997
Nobel Barış ödülüne layık görüldü ve anlaşmanın altında şu an 156 ülkenin imzası bulunuyor.
-Belçika, Mart 2007'de misket bombaları yapan firmalara yatırım yapılmasını suç sayacağını bildiren ilk ülke oldu.
-Misket bombalarının önde gelen üreticileri tarafından imzalanmamasına rağmen bugünkü anlaşmayla bu mühimmatı
ABD,
Rusya ve
Çin'in bırakmasını sağlayacağı ümit ediliyor.
Kampanya sorumluları, dünyanın yarısının bu mühimmata karşı çıkmasından sonra, kara mayınlarında olduğu gibi diğerlerinin yasağı görmezlikten gelmesinin zor olacağını ifade ediyor.