Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, ekonominin rekabet gücünün artırılması ve kamu finansmanının sağlıklı bir yapıya kavuşturulmasının ancak kayıtdışılığın azaltılması ile mümkün olacağını söyledi.
Kayıtdışı ekonomiyle mücadele için hazırlanan ve 2008-2010 yılını kapsayan "Kayıtdışı Ekonomi ile Mücadele Stratejisi Eylem Planı" bugünkü Resmi Gazete'de yayımladı.
Eylem planına ilişkin olarak Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla bir genelge de yayımlandı.
Genelgede gelişmiş ya da gelişmekte olan ülkelerin iktisadi sorunları içerisinde kayıtdışı ekonomi ile mücadele büyük önem taşıdığı belirtildi.
Ekonominin rekabet gücünün artırılması ve kamu finansmanının sağlıklı bir yapıya kavuşturulması ancak kayıtdışılığın azaltılması ile mümkün olduğu vurgulanan genelgede, "Kayıtdışı ekonomi ile mücadelede başarı kazanılması ve kayıtdışılığın azaltılması; kurumlar arası işbirliği ve eş güdümün sağlanması ve etkin bir izleme ve değerlendirme sisteminin oluşturulmasında, başta kamuoyu olmak üzere tüm tarafların desteği gerekmektedir" denildi.
Genelgeye göre, eylem planı, "Güçlü bir toplumsal ve siyasi iradeyle tüm kesimlerin katıldığı kapsamlı bir mücadele stratejisi oluşturulması, kayıtdışı ekonominin zararlarına yönelik olarak toplumun bilinçlendirilmesi, kayıt altına girmenin teşvik edilmesi, mevzuat ve işlemlerin basitleştirilmesi, etkin bir denetim ve ceza sisteminin geliştirilmesi, kuruluşlar arasında veri paylaşımının güçlendirilmesi ve ilgili kuruluşlar arasında etkin bir koordinasyon sağlanması amacıyla" hazırlandı.
9'uncu Kalkınma Planı, Hükümet Programı ve
AB Müktesebatına Uyum Programı kapsamında yer alan politika öncelikleri, amaç ve hedeflere ulaşabilmek için yürütülmesi gereken yasal, idari ve diğer somut eylemlerin ortaya konulduğu ve Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sorumlu kuruluş olarak belirlendiği "Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı", Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Hazine Müsteşarlığı, Gümrük Müsteşarlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu,
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu ile koordinasyon içerisinde yürütülecek.
Gerek duyulan hallerde sendikalarla, meslek kuruluşlarıyla, sivil toplum örgütleriyle, ekonomik ve sosyal taraflarla da işbirliği yapılacak.
Kayıtdışı ekonomiyle mücadele stratejisi eylem planında uygulama sürecinin izlenmesi ve değerlendirilmesi, planda yer alan takvim ve performans göstergeleri doğrultusunda Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından yerine getirilecek.
Her bir eylem için belirlenen koordinatör kuruluş eylemleri izleyerek Gelir İdaresi Başkanlığı'na üçer aylık dönemler itibarıyla raporlayacak.
Kayıtdışı ekonomiyle mücadele eylem planında yer alan eylemler teknolojik, ekonomik ve kurumsal yapıda meydana gelen değişiklikler çerçevesinde ihtiyaç duyulduğunda güncellenebilecek.
EYLEM PLANIEylem planı, 2010 yılı sonuna kadar hayata geçirilmesi öngörülen 105 temel düzenlemeden oluşuyor.
Eylem planının girişinde, kayıtdışı ekonomi ile mücadelede başarı kazanılması ve kayıtdışılığın azaltılması için kayıtdışıyla mücadelenin devlet politikası olarak benimsenmesi, bu konuda sürekli bir çalışma grubunun oluşturulması, eylem planı hazırlanması ve kurumlar arası işbirliği ve eşgüdümün sağlanması zorunluluğuna dikkat çekildi.
Bu çerçevede ilgili kuruluşların işbirliği ile eylem planı hazırlandığı belirtilen girişte, bu planın amaçları da "kayıt içi faaliyetleri özendirmek, denetim kapasitesini güçlendirmek, yaptırımların caydırıcılığı artırmak ve kurumsal-toplumsal mutabakatı güçlendirmek" olarak belirtildi.
2008-2010 dönemine ilişkin Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Stratejisi Eylem Planı'nda yeralan düzenlemelerden bazıları şöyle:
* Maliye Teftiş Kurulu
internet sitesi üzerinden yapılan kayıtdışı istihdam ihbarlarının elektronik olarak SGK'ye yönlendirilmesine yönelik değişiklik yapılacak.
* Vergi ve diğer kanunlarda vergiden kaçırma veya vergi kaçırmaya ilişkin açıkların belirlenmesi ve bunların kapatılması için yapılacakları ortaya koyan bir çalışma yapılacak.
* Ücretlerin bankalar vasıtasıyla ödenmesi zorunlu kılınarak, hem hiç bildirimi olmayan çalışanların kayıt altına alınması, hem de bildirimi olduğu halde gerçek ücretler yönünden bildirimin sağlanması suretiyle kayıtdışı istihdam önlenecek.
* Part-time çalışanlara yönelik, "
ay içinde 30 günden az çalışanların eksik sürelerini isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek tamamlama imkanı getirilmesi" suretiyle esnek çalışmaların teşviki ve bu tür çalışmaların kayıt altına alınması yoluyla kayıtdışı istihdam önlenecek.
* Bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, diğer gerçek ve tüzel kişiler ve kamu idareleriyle kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan kurumca bilgi ve belge isteme hakkının getirilmesi suretiyle işlemlerin basitleştirilmesi sağlanacak ve kayıtdışı istihdamın önüne geçilecek.
* Kayıtdışı istihdamın önlenmesi kapsamında, yoklama yetkisine haiz kişilerce düzenlenen yoklama fişlerine çalışanların adı, soyadı, TC kimlik numarası ve aldıkları ücret miktarlarının eklenmesi, kuruma gönderilmesi ve bu fişlerde yer alanların kuruma tescilli olup olmadıklarının araştırılmasına yönelik çalışma başlatılacak.
* İşyeri denetimleri oransal olarak artırılacak, ihtiyaç duyulan alanlarda proje denetimi gerçekleştirilecek.
LPG piyasasına gözetim* LPG piyasasının gözetim ve denetimine ilişkin çalışma yapılacak.
* Akaryakıt satışlarının on-line takibi yapılacak.
* Fuel oil, gazyağı ve nafta ürünlerinde 31 Aralık 2010 itibarıyla ulusal marker uygulamasına geçilecek.
* Akaryakıt analizleri için Akredite Laboratuvar Kurulumu gerçekleştirilecek.
* Piyasada 10 numaralı yağ olarak ifade edilen yağa ilişkin risk analizi ve vergilendirilmesine yönelik düzenleme yapılacak. (10 numaralı yağ kullanımı azaltılacak)
*
Petrol piyasasında lisanssız, kayıtdışı faaliyette bulunulmamasının temini için piyasa oyuncularının gözetim ve denetimine ilişkin çalışmalar yapılacak.
* Dağıtıcı Bayii Denetim Sistemi kapsamında 1 Temmuz 2010 tarihinde yürürlüğe girecek olan istasyonlarda akaryakıt alım satım hareketlerini takip etmek üzere otomasyon sistemi kurma yükümlülüğü dışında da yükümlülükler başlatılacak. Uygulamalar izlenecek.
* Gümrüklerdeki işlemlerin basitleştirilmesi ve mevzuatın sadeleştirilmesine ilişkin çalışmalar devam edecek. 2008 sonuna kadar "dış ticarette e-belge" kapsamına giren 15 ayrı kurumun yaptığı
ithalat kontrol sonuçlarının elektronik ortamda alınması, aynı dönemde gümrük kanununda yapılacak değişikliğe bağlı olarak gümrük işlemleri itibarıyla "e-imza" uygulamasına geçilmesi suretiyle kağıt ortamında gümrük işlemleri yapılmaması sağlanacak.
Ücret listeleri de gönderilecek* Gelir Vergisi Kanunu ile muhtasar beyanname ekinde ücretlere ilişkin bildirim verilmesi hakkında tebliğ çalışması yapılacak.
* Muhtasar beyanname ile SSK bildiriminin birleştirilmesine ilişkin mevzuat ve tebliğ çalışması yapılacak.
* İnşaat sektöründe
KDV rejimi yeniden düzenlenecek.
*
KDV iadelerinde kullanılmak üzere Türkiye genelinde bir kod sistemi oluşturulacak.
* Motorlu Taşıtlar Vergisi ve Damga Vergisi Genel Tebliğleri, birer tebliğde toplanacak.
* Mükellef Hizmetleri Merkezi pilot uygulaması tamamlanacak ve standartlar belirlenecek.
* Vergi uyum maliyetinin hesaplanması ve azaltılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecek.
* Sektörel analizlere dayalı etkin, güncel, caydırıcı ve rehberlik misyonu olan bir denetim gücünün bilgi birikimi ve tecrübeleri sektör temsilcileriyle paylaşılarak, kayıtdışı istihdamın ve haksız rekabetin asgari seviyelere çekilmesi için Sosyal Güvenlik Bilgilendirme Notları hazırlanacak. Bunun için sektörel bilgilendirme toplantıları yapılacak.
* Lisanslı Depoculuk sisteminin, vergisel ve tarımsal destekleme politikalarıyla teşvikine ilişkin çalışmalar yürütülmesi yoluyla kayıtdışılığın önlenmesi sağlanacak. (2009 sonuna kadar lisanslı depoculuk sisteminin yerleşmesine ve yaygınlaşmasına yönelik vergisel ve tarımsal destekleme politikaları uygulamaya konacak.)
* Elektronik fatura projesiyle ülke çapında uygulanacak bankacılık sistemiyle entegre bir elektronik fatura modeli oluşturulacak.
* Sanal ortamda açık artırma suretiyle yapılan satışlarda
KDV rejimi belirlenecek.
* Elektronik Belge. Fatura dışında düzenlenmesi öngörülen diğer belgelerin (yolcu taşıma bileti, işlem sonuç formu ve benzeri) elektronik ortamda oluşturulması, muhafazası ve iletilmesiyle ilgili elektronik fatura projesi paralelinde çözüm üretilecek.
* Muhasebe kayıtlarının elektronik ortamda saklanmasına ilişkin standartlar oluşturulacak. (2009)
* Taşıt Kimlik Birimi Sistemi projesine yönelik çalışmalar tamamlanarak, uygulamaya konulacak.
* Bandrol denetimleri artırılacak.
* Sanal ortamda açık artırma suretiyle yapılan satışlarda
KDV rejimi belirlenecek.
* POS cihazlarının yazar kasa niteliğine kavuşturulmasına yönelik fizibilite, teknik gereksinimler ve yeterlilik, uygulanabilirlilik incelemeleri gerçekleştirilecek. İnceleme çalışmaları sonuçlarına göre uygulanabilirlik çerçevesinde yasal düzenlemeler yapılacak.
Serbest meslek erbabı denetlenecek* Risk analizine dayalı model geliştirilerek, serbest meslek erbabı mükelleflerin seçimi ve denetimi gerçekleştirilecek.
* Gerçek ve tüzel kişi mükelleflerde kayıtdışı hasılata yönelik denetimler yapılacak.
* Elektronik Defter Projesi: Mükelleflerin tutmak zorunda oldukları defterlerin elektronik ortamda oluşturulması, onaylanması ve muhafazası ile ilgili hukuki ve teknik altyapı oluşturulacak.
* SGK'ya iletilmek üzere kayıt dışı
işçi çalıştıran firmalar ve çalıştırılan kişiler hakkında müteferrik raporlar düzenlenecek.
* Hesap Uzmanları ARGE-RAM tarafından yapılan risk analizine dayalı vergi inceleme sayısı artırılacak.
* Denetim birimlerinin
internet sitelerindeki kayıt dışı istihdam ve işlemlere ilişkin ihbar ve şikayetlerin Gelir İdaresi Başkanlığı üzerinden alınmasına ilişkin düzenleme yapılacak.
* VEDOP ve Veri Ambarı üzerinden yapılacak veri analiz çalışmaları sonucunda, kayıtdışı işlemler açısından "Yüksek Riskli Mükellefler Matrisi" oluşturulacak ve bunlar diğer vergi inceleme birimleri ile paylaşılacak.
* Kaçakçılıkla mücadelede etkinliği artırmak amacıyla, yolcu taşıyan firmalara varış öncesi bilgi verme yükümlülüğü getirilecek ve yolcu görüntülerinin Gümrük İdaresi'nce görülebilmesi için havalimanlarında işletici kuruluşlarca gerekli düzenlemeler yapılacak.
Sigara ve alkol piyasası* Banka kartı ve
kredi kartı kullanımında faydalanılan altyapının, güvenlik ihtiyaçlarını karşılama açısından iyileştirilmesine yönelik mevzuat çalışmaları yapılacak
* Teftiş hizmetlerinin daha hızlı, etkin, verimli ve kesintisiz biçimde sürdürülmesi ve daha hızlı ve nitelikli hizmet sunulması amacıyla tüm iş müfettişlerine dizüstü bilgisayar verilecek.
* Denetim amaçlı Veri Ambarı kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla yeni veriler için İçişleri Bakanlığı ve Noterler Birliği ile görüşmeler yapılacak.
* Tütün mamulü ve alkollü içkilerde kayıtdışılığın azaltılması için, TPDK veri tabanındaki üretici, ithalatçı, dağıtıcı, satıcı ve ürüne ait bilgiler,
internet ortamında sunulacak. Kolluk kuvvetlerince yakalanan ürünlerle ilgili bilgiler, TAPDK Veri Tabanına kaydedilecek ve risk analizi değerlendirmeleri yapılacak.
* Tütün mamulü ve alkollü içkilerde TAPDK koordinasyonunda Ortak Eylem Planı uygulamaya konulacak.
* Kamu kurum ve kuruluşlarınca yapılan işlemlerden, kurum tarafından potansiyel sigortalı sayılabilecek kişilere ilişkin bilgiler, manuel veya manyetik ortamda alınarak, SGK'ya kayıtlı olup olmadıkları tespit edilecek. SGK'nın bu çalışması Nisan 2009'da başlayacak ve 2009 Ekim ayı içinde tamamlanacak.
* Kayıtdışı istihdamla mücadele için Maliye, Milli
Eğitim, İçişleri, Sanayi ve Ticaret, Sağlık,
Turizm, Ulaştırma, Bayındırlık ve İskan,
Enerji Bakanlıkları ile TÜİK, Sendikalar, Meslek Kuruluşları bilgi işlem vergi tabanı paylaşımından oluşacak Bilgi Bankası kurulacak.
Kayıtdışı istihdama ek ceza* Sebze ve meyve ile diğer tarım ürünlerinin cinsine, miktarına, fiyatına, alıcı ve satıcı kişi ya da firma ile alım satım bildirimi ve tescillerine ilişkin (hal kayıt sistemi) bilgi işlem veri tabanı, elektronik ortamda hizmete sunulacak.
* Merkezi Tüzel Kişilik Kayıt Projesi gerçekleştirilecek.
* Türkiye Sanayi Stratejisi çalışmaları kapsamında Sanayi Envanteri oluşturulacak.
* Kayıtdışı çalıştıran işverenlere uygulanacak idari para cezaları artırılacak, denetim faaliyetlerine engel olanlara ayrıca idari para cezası uygulanacak ve haklarında TCK'ya göre suç duyurusunda bulunulacak.
* Dış ticaret ve gümrük mevzuatıyla ilgilenen gerçek ve tüzel kişilerin bilgisayarlı gümrük işlemleri konusunda her türlü sorununa cevap vermek üzere 7 gün 24 saat çalışan bir Çağrı Merkezi kurulacak.