CNN Türk

İstanbul Sanayi Odası'nın (İSO) "Türkiye'nin İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu 2008 Yılı Raporu"nda ilk sırada Ulusoy Un San. ve Tic. A.Ş. yer aldı.
İSO Yönetim Kurulu Başkanı Tanık Küçük'ün katıldığı basın toplantısıyla açıklanan rapora göre, Ulusoy Un San. ve Tic. A.Ş. 104 milyon 39 bin 438 liralık net üretimden satışla birinci olurken, bunu 104 milyon 12 bin 123 lira ile Selçuk İplik San. ve Tic. A.Ş. izledi.

Sıralamada üçüncü olan şirket adının açıklanmasını istemezken, dördüncü sırayı 103 milyon 782 bin 307 lira ile Norm Cıvata San. ve Tic. A.Ş., beşinci sırayı 103 milyon 721 bin 596 lira ile Setaş Kimya Sanayi A.Ş. aldı.

Rapora göre, vergi öncesi dönem karlılığında 2008 yılında üretimden satışlara göre 121. sırada bulunan Eti Elektrometalurji A.Ş. 40 milyon 926 bin 135 liralık vergi öncesi kar rakamı ile ilk sırayı aldı.

Bunu üretimden satışlara göre 75. sıradaki Erikli Su ve Meşrubat Sanayi ve Ticaret A.Ş. 34 milyon 473 bin 157 liralık karlılık düzeyi ile izlerken, üretimden satışlara göre 201. sıradaki Yozgat İşçi Birliği İnşaat Malzemeleri Ticaret ve Sanayi A.Ş (YİBİTAŞ) 30 milyon 529 bin 218 lira ile karlılıkta üçüncü oldu.

İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu kapsamındakilerin Türkiye GSYİH'sı içindeki payı 2007'de yüzde 0,8 iken, bu rakam 2008 yılında yüzde 0,9'a yükseldi.

Böylelikle 2008'de 1.000 büyük sanayi kuruluşunun yarattığı üretici fiyatlarıyla brüt katma değerin Türkiye GSYİH'sı içindeki payı yüzde 9,3 oldu.

Bu değer, 2007 yılında yüzde 10,1 ile karşılaştırıldığında 1.000 büyük sanayi kuruluşunun ülke ekonomisindeki ağırlığının 0,8 puan azaldığı dikkat çekiyor.

2008'de 2'nci 500 kapsamında yer alan ilk 10 kuruluşun 5'i 2007 yılında 1'inci 500 arasında yer alırken, 2008'de bu kuruluşlar 2'nci 500'e geriledi. Söz konusu 5 kuruluştan 2'si tekstil sektöründe faaliyet gösteriyor.

Sıralamada üretimden satışlar arasındaki farklar küçük

İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışmasında ilk sıralarda yer alan kuruluşların yıllar itibariyle Birinci 500'de "görülmeyen boyutlarda" çok farklı sıralarda yer aldığı dikkat çekerken, İkinci 500'deki kuruluşların çok farklı sıralarda yer alması, kuruluşların üretimden satışları arasındaki farklarının küçük olmasından kaynaklanıyor.

Rapora göre, sıralamada üretimden satışlara göre birinci olan Ulusoy Un Sanayi 2007 yılında 177. sırada, 2008'de ikinci olan Selçuk İplik 2007'de ilk 500 içinde 478. sırada, dördüncü olan Norm Cıvata 2007'de 57. sırada, beşinci olan Setaş Kimya ise 86. sırada yer almıştı.

Yine üretimden satışlar sıralamasında 2008'de 6. sıradaki Kipaş Denim İşletmeleri A.Ş. 2007'de 156. sırada, 7. sıradaki Seval Kablo Aydınlatma Cihazları İth. İhr. San. ve Tic. A.Ş. 2007'de 220. sırada, 2008'de 11. sıradaki Memişoğlu Tarım Ürünleri Tic. Ltd. Şti. 2007'de 285. sırada, 13. sıradaki Linde Gaz A.Ş. ise 2007'de 336. sırada bulunuyordu.

Ulusoy Un San. ve Tic. A.Ş.'nin, 2007'den 2008'e sıralamada 176 sıra birden atladığı dikkat çekiyor.

Opet 16'ncı sırada yer aldı

Üretimden satışlara göre yapılan sıralamada 1.000 büyük kuruluş arasına ilk kez 2008'de giren Opet Petrolcülük A.Ş., "ticari faaliyetlerinin çok büyük boyutta olması ve ödenen dolaylı vergilerinin çok yüksek düzeylerde olması" dolayısıyla üretici fiyatlarıyla yaratılan brüt katma değerde ilk sırada, üretimden satışlar sıralamasında ise 16. sırada yer aldı.

Üretici fiyatlarıyla yaratılan brüt katma değerde ikinci sırayı 2007'de ilk sırada olan Türk Tuborg Bira ve Malt San. A.Ş., üçüncü sırayı ise Nitromak-Dnx Kimya San. A.Ş. aldı.

2008 yılında İkinci 500'ün ihracat sıralamasında, brüt katma değerde de birinci olan Opet Petrolcülük A.Ş. ilk sırada yer alırken, ikinci sıradaki kuruluş Dedeman Madencilik San. ve Tic. A.Ş., üçüncü sıradaki kuruluş ise Arbel Bakliyat Hububat San. ve Tic. A.Ş. oldu.

2007'de ilk 500'deki 37 kuruluş ikinci 500'e geriledi

İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu kapsamında 2007'de 495 olan özel kuruluş sayısı 2008'de 496'ya çıktı. Buna karşılık kamu kuruluşların sayısı 5'ten 4'e geriledi.

2007'de Birinci 500 kapsamında yer alan 37 kuruluş 2008'de ikinci 500 kuruluş kapsamına gerilerken, 2007'de İkinci 500'de yer alan 365 kuruluş 2008'de yine İkinci 500 kapsamında yer aldı, 98 kuruluş ise 2007'deki 1.000 kuruluşun dışından 2008'de sıralamaya girebilmeyi başardı.

İkinci 500'de üretimden satışlardaki sabit artışlara bakıldığında 2007'de sabit fiyatlarla yüzde 7,6 oranında artan üretimden satışların 2008'de yüzde 2,2 oranında küçüldüğü görülüyor. İkinci 500'de satış hasılatı, cari fiyatlarla 2007'de yüzde 10,3 artarken, 2008'de yüzde 7,5 ile daha küçük düzeyde artış gösterdi.

2008 yılında ikinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu sonuçları, gerek satış hasılatı, gerekse üretimden satışlar açısından Birinci 500 sonuçlarına göre daha "olumsuz bir gelişme" gösterdi.

İkinci 500'de ihracat artışı 2007'de dolar bazında yüzde 24,6 iken, 2008'de yüzde 14,9'a geriledi. İSO İkinci 500'de yer alan kuruluşların 119'u olan yüzde 23,8'i dokuma, giyim eşyası, deri ve ayakkabı sanayinde faaliyet gösterirken, istihdamın yüzde 38,7'si, yaratılan katma değerin yüzde 18,7'si ve ihracatın yüzde 29,4'ü bu sektörler tarafından gerçekleştirildi.

İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu kapsamında yer alan 288 kuruluş, çalışan sayısı 250'nin üzerinde olduğu için büyük ölçekli işletme niteliğine sahip olarak değerlendirildi.

Dönem zararı yüzde 150,4 oranında arttı

Rapora göre, İkinci 500 kapsamında vergi öncesi dönem karı 2007'de yüzde 36 oranında artarken, 2008 yılında yüzde 16,5 azaldı. Özel kuruluşlarda 2007'de yüzde 37,1 oranında artan vergi öncesi dönem karı 2008'de yüzde 17 küçüldü.

2008'de vergi öncesi dönem zararında ise önemli artış yaşandı. 2007'de İkinci 500 genelinde dönem zararı yüzde 32,3 oranında küçülürken, 2008 yılında yüzde 150,4 oranında artış gösterdi.

Özel kuruluşlarda 2007'de yüzde 47,1 oranında küçülen dönem zararında, 2008'de yüzde 319,2 düzeyinde "oldukça yüksek" oranlı bir artış yaşandı. Vergi öncesi dönem kar ve zarar toplamında ise 2007'de İkinci 500 genelinde yüzde 98,2 olan artış 2008'de yüzde 68,4'lük azalışa dönüştü.

Toplam borçlar yüzde 14,3 arttı

İkinci 500 Büyük Sanayi Kuruluşu çalışması sonuçlarına göre, 2007'de yüzde 4,9 oranında artış gösteren toplam borçlar 2008'de yüzde 14,3 oranında arttı.

2008'de kısa vadeli borçlar İkinci 500 genelinde ve özel kuruluşlarda yüzde 16,2 oranında artarken, uzun vadeli borçlar İkinci 500 genelinde yüzde 8,8, özel kuruluşlarda yüzde 8,9 oranında büyüdü.

Öz kaynaklar İkinci 500 genelinde 2007 yılında yüzde 13,2 artarken, 2008 yılında kuruluşların kaynak yaratamaması nedeniyle sadece yüzde 0,6 oranında büyüdü.

2007 yılında yüzde 1,7 oranında artan ödenen faizler, 2008'de yüzde 53,8 ile "oldukça yüksek oranda" arttı. İkinci 500'de yabancı sermaye paylı kuruluş sayısı 2007'de 68 iken bu rakam 2008'de 70'e yükseldi. 2008'de İSO üyesi kuruluşların sayısı ise 16 adet azalarak 193'e geriledi.

Sonuçları değerlendiren İstanbul Sanayi Odası (İSO) Başkanı Tanıl Küçük, birinci 500 sonuçlarında olduğu gibi ikinci 500'de de 2008 yılının, üretimden satışlarda, karlılıkta ve mali yapıda 2001 sonrası dönemin en olumsuz yılı olarak ortaya çıktığını bildirdi.

Küçük, ikinci 500 büyük sanayi kuruluşlarından gelen verilerin, birinci 500 sonuçlarına kıyasla daha olumsuz bir tabloyu ortaya çıkardığını belirtti.

Küçük, "2008 yılı tüm sanayimiz için son derece zor geçmiştir. Ancak yüzde 40'ından fazlasını küçük ve orta ölçekli işletmelerin oluşturduğu ikinci 500 büyük sanayi kuruluşu çalışmalarımızın sonuçları, 2008 yılının bu gruptaki işletmeleri daha da çok zorladığına işaret etmektedir. Bilindiği üzere, 2008'den miras kalan olumsuzluklar, 2009'da şiddetini artırarak devam etmiştir. Yılın ilk çeyreğinde sanayi üretiminde tarihi düşüşler yaşanmıştır. Sanayideki olumsuzlukların 2009 yılında daha da arttığını göz önüne alırsak başta küçük ve orta ölçekliler olmak üzere 2009 yılının ilk yarısında sanayi kuruluşlarının sıkıntılarının daha da arttığı açıktır" dedi.

2009'un ilk yarısının son 10 yılın en olumsuz dönemi olduğunun altını çizen Küçük, "2009 yılı ikinci çeyrekle beraber sanayi üretiminde ve ekonominin genelinde dipten çıkışın başladığı yönde işaretler gelmeye başlamıştır. En son olarak haziran ayında sanayi üretimindeki düşüşün tek haneye gerilemesi iyimserliği güçlendirmiştir. İyimserliğe kapılmak 2009'un ikinci yarısını da kaybetmemize yol açabilir. Bu kritik geçiş döneminde dikkatler ekonomide olmalıdır. Birinci ve ikinci 500 büyük çalışmalarımızın 2008'e tuttuğu ayna, 2009'un hiç olmazsa kalanını kazanç hanesine yazabilmek için yapılması gerekenlere yönelik bir uyarı olmalıdır. Önlemler ihmal edilmemelidir. Aksi takdirde, 2009 yılına ait birinci ve ikinci 500 büyük sanayi kuruluşu çalışmalarımızın sonuçları, 2008'i mumla aratır nitelikte olabilir" diye konuştu.

Kambiyo zararlarında büyük artış...

Küçük, 2007 yılında İSO birinci ve ikinci 500 sonuçlarına kambiyo karlarının damgasını vurduğunu hatırlatarak, 2008'de bunun tam tersi yönde kambiyo zararlarında büyük artış ortaya çıktığını ifade etti.

Bu durumun etkisiyle 2008 yılında ikinci 500 kapsamındaki üretim faaliyeti dışı gelirlerin, son 10 yılın en düşük seviyesine gerilediğini kaydeden Küçük, 2008 yılında, artan kambiyo zararlarının üretim faaliyeti dışı gelirleri azaltmasının yanında, ekonomik krizin de üretim faaliyetinden elde edilen gelirleri azalttığını dile getirdi.

Tanıl Küçük, 2008 yılında İkinci 500'de en olumsuz sonuçların karlılıkla ilgili göstergelerde ortaya çıktığını vurgulayarak, 2008 yılında vergi öncesi dönem karı büyük ölçüde küçülürken, dönem zararlarında da önemli artışlar ortaya çıktığını bildirdi.

İkinci 500 kapsamındaki özel kuruluşlarda 2007 yılında dönem zararının, sabit fiyatlarla yüzde 50,1 küçülmüşken, 2008'de yüzde 271 gibi yüksek bir oranda arttığını belirten Küçük, 2008 yılında ikinci 500 kapsamındaki özel kuruluşların tüm ekonomik büyüklüklerdeki performansının bir önceki yılın altında kaldığına dikkati çekti.

İkinci 500'de ihracat

İkinci 500'ün ihracat rakamlarını da değerlendiren Küçük, "İhracata gelince, 2008 yılında, Türkiye'nin genel ihracatı yüzde 23,1 artarken, ikinci 500'ün ihracatı yüzde 16,1 oranında artmıştır. Birinci 500'de ise bu oran yüzde 24,2 idi. Görüldüğü gibi birinci 500'ün ihracat artışı, genel ihracat artışının üzerinde iken, ikinci 500'ün ihracatı hem birinci 500'ün hem de genel ihracat artışının oldukça altında kalmıştır" dedi.

İstihdam yoğunluğu açısından ikinci 500'ün, birinci 500'e göre daha önde olduğuna dikkati çeken Küçük, birinci ve ikinci 500 kapsamındaki sanayi kuruluşlarının istihdama katkılarının azaldığını söyledi.

Küçük, ekonomideki olumsuzluklara rağmen gerek birinci 500'de, gerekse ikinci 500'de yabancı sermaye paylı kuruluş sayısının arttığını bildirdi.

Kaynak yapısındaki bozulmanın ikinci 500'de birinci 500'e göre daha çarpıcı düzeyde olduğunu dile getiren Küçük, bozulmanın özellikle kısa vadeli borçlardaki yüzde 10'a varan artıştan kaynaklandığını ve kısa vadeli borçların, kuruluşların ödeme güçlerinin daha da zayıflamasına yol açacağını bildirdi.

"Ekonomide 2001'den sonra en kötü yıl 2008"

Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan Küçük, ikinci 500 sıralamalarında bir önceki yıla göre çok büyük farklılıklar olmasını, "ikinci 500 sıralamalarında baz alınan rakamların çok yakın olmasına" bağladı.

Küçük, bugün Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Taner Yıldız'ı ağırlayacaklarını ifade ederek, kendisinden, sanayide enerji fiyatlandırmasıyla ilgili tedbir talep edeceklerini dile getirdi.

Ekonomide 2001 yılından sonra 2008 yılının en kötü dönem olduğunu ifade eden Küçük, "2001 seviyesine düşmedi" dedi. Küçük, ikinci 500 verilerinin şirketler ve istatistik kurumları tarafından kullanılabileceğini belirterek, şirketlerin bunun için İSO'ya 500 lira para ödemeleri gerektiğini ifade etti.