Türkiye ile İran, Irak ve Afganistan arasında saldırmazlık paktı (Sadabat Paktı) 8 Temmuz 1937 imzalandı.
Sadabat Paktı, Türkiye, İran,
Irak ve
Afganistan arasında, 8 Temmuz 1937'de Tahran'da Sadabad Sarayı'nda imzalanan dörtlü pakttır.
Sadabat Paktı'nın imzalanmasının nedeni olarak
İtalya'nın Habeşistan'ı işgali gösterilir. Bu yorum yanlıştır. Bu pakt
İtalya Habeşistan'ı işgal etmeden önce gündeme gelmiştir ve yaklaşık iki yıl süren görüşmelerde
İtalya konusu tartışılmamıştır. Antlaşmanın maddelerine bakıldığında da
İtalya'ya karşı açık veya kapalı bir tedbir bulunmamaktadır.
Bu paktın nedenleri kısaca şunlardır: * Sınır sorunlarının kalıcı şekilde çözülmesi: Pakta üye devletlerin tümünün İran'la sınır sorunu bulunmaktaydı. Ayrıca bu sınır sorunları nedeniyle özellikle Türkiye-
Irak-İran üçgeninde Kürt aşiretleri sınır tanımayan isyanlar yapmaktaydı. Bu paktın imzalanmasının en önemli nedenidir.
* Ülkelerin bağımsızlıklarını vurgulama istekleri: Sömürge ve yarı sömürge dönemlerinden kısa süre önce kurtulabilen bu devletlerin bağımsızlıklarının vurgulanması son derece önemliydi). İlk defa bu amaçla, 2 Ekim 1935'te Cenevre'de Türkiye, İran ve
Afganistan arasında üçlü bir Antlaşma parafe edildi. Buna daha sonraları
Irak da katıldı. Daha sonra
Irak-İran sınır antlaşmazlığının çözümlenmesi (Şattülarap uyuşmazlığı), Türkiye ile İran arasında dostluk çerçevesi içinde sınır sorunu dahil her alanı düzenleyen Antlaşmaların akti, 8 Temmuz 1937 tarihli Sadabad Paktı'nın imzalanmasına imkân vermiştir.
Taraflar antlaşmada genel olarak birbirlerinin iç işlerine karışmayacaklarını, ortak çıkarlarını ilgilendiren hususlarda birbirlerine danışacaklarını, birbirlerine karşı saldırıda bulunmayacaklarını ve sınırlarının korunmasına saygı göstereceklerini taahhüt etmişlerdir. Ancak paktın temel nedeni olan Kürt aşiretleri sorunu, 7. maddenin şu ifadelerinde saklıdır: "Bağıtlı taraflardan her biri, kendi sınırları içinde diğer bağıtlı tarafların kurumlarını yıkmak, düzen ve güvenliğini sarsmak veya politik rejimini bozmak amacıyla silahlı çeteler, birlikler veya örgütlerin kurulmasını ve eyleme geçmelerini engellemeyi yükümlenir".
II. Dünya Savaşı ortamında antlaşmanın diğer maddeleri işlevsiz kalmış, fakat 7. madde anlaşmanın devamını sağlamıştır. Sadabat Paktı, 1979'da İran'daki yeni rejim Paktı fesh ettiğini ima edene kadar hukuki varlığını sürdürmüştür.
Editörün Notu: Sadabat Paktı'nı imzalayan ülkelerden
Irak ve
Afganistan'ın
ABD tarafından işgal edilmiş olması, İran'ın da hedefteki ülkeler arasında sayılması ilginçtir.
Başka neler oldu: * 1522 - Kanuni Sultan Süleyman, Rodos'a çıktı.
* 1829 - Erzurum, Salih Paşa'nın Çarlık ordusunun teslim koşullarını kabulüyle Rus işgaline uğradı.
* 1919 - Mustafa Kemal, resmi görevinden ve askerlikten çekildi.
* 1920 - Yunan askeri birlikleri Bursa'yı işgale başladı
* 1950 -
İhracat tamamen serbest bırakıldı.
* 1966 - Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay, Celâl Bayar'ın cezasını hastalığı dolayısıyla affetti.
* 1993 - Özel radyo ile televizyon işletilmesi ve kurulması serbest bırakıldı.
* 1996 - RP-DYP Koalisyon Hükümeti güvenoyu aldı; Refahyol dönemi başladı.
* 2003 - Sudan havayollarına ait bir yolcu uçağı Sudan'da düştü: 117 kişi öldü, iki yaşında bir çocuk kurtuldu.
Kimler geldi * 1621 - La Fontaine, Fransız yazar (ö. 1695)
* 1839 - John D. Rockefeller,
ABD'li sanayici (ö. 1937)
* 1921 - Edgar Morin, Fransız filozof ve sosyolog
* 1977 - Milo Ventimiglia,
ABD'li oyuncu
* 1982 - Sophia Bush,
ABD'li oyuncu
Kimler geçti * 1695 - Christiaan Huygens, Hollandalı bilimadamı (d. 1629)
* 1822 - Percy Bysshe Shelley, İngiliz şair (d. 1792)
* 1977 - Vivien Leigh, İngiliz oyuncu (d. 1913)
* 1981 - Cengiz Tuncer, Türk yazar (d. 1942)