Kurtuluş savaşı sonrası Türkiye Cumhuriyeti ve Yunanistan arasında imzalanan anlaşma neticesinde 500 bin Türk, Yunanistan'dan Türkiye'ye, 1.5 milyon Rum ise Türkiye'den Yunanistan'a karşılıklı göç ettirilmiş, zorla vatan dedikleri topraklarından koparılmışlardır. Bu, tarihi zamanın şartlarında değerlendirme ilkesi ile ele alındığında gerekli bir yaptırım olarak algılanabilir ancak yüzbinlerce insan için bir trajedi olmuştur.
Bu acıyı en şiddetli yaşayan yerlerden biri de Samsun'un Alaçam ilçesidir. Alaçam, tütün ticaretiyle uğraşan zengin Rum nüfüsun yoğunluklu olarak yaşadığı yerlerden biridir zamanında ve 1870-1900 yılları arasında bu nüfus tarafından 100'e yakın ev yaptırılmıştır. Mübadele sonrasında Yunanistan'dan gelen Türkler'e devredilen evler, tüm varlıklarını göç süresince kaybetmiş insanlar için hem bir yuva hem de önemli bir varlık olmuştur. Bu evlerden 63'ü Kültür ve Turizm Bakanlılğı tarafından tescil edilmiştir.
Ancak günümüzde bu evler artık sahipsiz kalmıştır. Gerek Alaçam ilçesinin ekonomik küçülmesi gerekse ilgisizlik bugün bu görkemli konakların terk edilmesine sebep olmuştur. Şimdi çoğu harabe haldedir ve yer üstündeki hazineler olarak yeni sahiplerinin bir an önce onları kurtarmasını beklemektedirler.