CNN Türk

Hakimler Savcılar Yüksek Kurulu’yla ilgili çok şey konuşuldu.

"Bir kliğin elinde miydi, şimdi “vesayet kalktı,” durum düzeldi mi, yoksa Adalet Bakanlığı bürokratlarının kurul üyesi  olmasıyla daha da kötüye mi gitti, Cumhurbaşkanı kurula iki Kayseriliyi atamakla “klientilizm” mi yaptı"  vs vs vs…

Bu tartışmalar arasında önemli bir konuyu atlamışız. Bakın nasıl:

Son değişikliklerden önce HSYK, yedi asil, beş yedek 12 üyeden oluşuyordu. Asil üyelerden biri, ve yedek üyelerden üçü olmak üzere, kadın üye sayısı dörttü. Yani 12/4, yani %33.

Şimdi, HSKY 22’si asıl 12’si yedek, 34 üyeden oluşan bir yapı oldu. Bu 34 üyenin yine ve sadece dördü kadın. Yani 34/4, yani %11.

Yani ne yapmışız, HSKY’nu vesayetten kurtarmışız, hem tabanın hem de daha geniş bir kurumlar yelpazesinin temsiline açmışız, üstelik seçim mekanizması kurmuşuz…  Ama sonuçta Yüksek Kurul’da kadın temsilini üçte birden onda bire indirmeyi başarmışız.

Aferin bize! Temsilde kadın-erkek eşitliği, Türkiye için zaten çok uzak bir hedef, ama hiç olmazsa varolan durumu koruyabilsek.

Ve de, kota uygulaması koymadan bu konuda ileri adım atmanın çok zor olduğunu bir görebilsek… (“Kota”nın, “liyakat” yani mesleki yeterlilik ilkesiyle çeliştiğini savunacaksanız, aman dikkat:  Yeni HSYK’nın “liyakat”ı, kadın temsilindeki durumundan da tartışmalı!)

Peki adalet mekanizmasının en üst düzeydeki organında %11 oranıyla temsil edilen kadınların durumu, mesleğin bütününde nasıl?

Elimizdeki en son veriler 2008 yılından.  Bu verilere göre, Türkiye’de 10.447 hakim ve savcı var, ve bunların 1.997’si kadın. Yani %19. Bu rakam, en üst düzeyde, HSYK’nda, kadınların, hakim-savcı mesleğindeki genel oranları kadar bile temsil edilmediklerini gösteriyor.

Tabii şöyle sorulabilir: Adaletin “gözleri bağlı” değil mi? Hakim, savcı nasıl siyasi görüşünü, etnik kökenini, dini inançlarını unutarak karar vermek zorundaysa, aynı şey cinsiyeti için de geçerli değil mi? Bu kuşkusuz uzun bir tartışma. Ben sadece, Başkan Obama’nın, Amerikan Anayasa Mahkemesi’ne kadın ve/veya Hispanik üye atamak konusunda iddialı bir özen gösterdiğini hatırlatayım, ve “vardır herhalde bir bildiği” diyeyim…

Adalet Bakanlığı istatistiklerine bir başka açıdan bakmak da mümkün. Rakamlar gösteriyor ki, kadının hakim-savcılar meslek grubunda %19’da kalan payında asıl sorumlu, mesleğin savcılık dalı. Hakimlerin yaklaşık üçte biri (%28) kadın, ama iş savcılara geldi mi, müthiş bir uçurum ortaya çıkıyor: 3796 erkek savcıya karşı, sadece 207 kadın savcı var. (%5)

Demek ki, kaymakamlar için gibi savcılar için de, “bu işi kadın yapamaz” diye bir görüş oluşmuş, zamanla bu görüş bir geleneğe, kemikleşmiş yapısal bir soruna dönüşmüş.

İsterseniz en başa dönerek noktalayalım: “HSKYK ile ilgili çok şeyi konuştuk, kadın temsili meselesi hariç,” demiştim. Ancak konuşulmayan tek sorun hakimler-savcılar meslek grubunda kadının durumu değil.. Örneğin, savcıların ve hakimlerin performansı… (Yani, savcıların açtıkları soruşturmaların kaçı davaya dönüşüyor, o davaların kaçı mahkumiyetle sonuçlanıyor, hakimlerin verdikleri kararların kaçı üst mahkemede bozuluyor gibi) Örneğin hakimlerin ve savcıların zihniyet dünyası, Avrupa hukuk normları konusundaki bilgi ve bilinç düzeyi… Örneğin adliyelerde çalışma koşulları…

Aslında HSYK benzeri üst kurullar, aslında böyle mesleki konuları konuşmak, ve gerekirse düzeltmek için var.

Tabii, atamalardan siyasete “büyük meselelerimiz”den vakit ve takat kalırsa…

Cinsiyete göre savcı, hakim sayısı ve cinsiyet oranları

Kaynak – Adalet Bakanlığı / TÜİK Nüfus, Demografi, Konut, Toplumsal Yapı istatistikleri
                              Cumhuriyet Savcısı                                         Hakim