İstanbul Üniversitesi (İÜ) İktisat Fakültesi öğretim üyelerinden Doç. Dr. Murat Şeker, Yrd. Doç. Dr. Arif Saldanlı ve Araştırma Görevlisi Hakan Bektaş'ın hazırladığı "İller Arası Rekabet Endeksi 2013-2014" raporu açıklandı.
Kayseri Ticaret Odası Yönetim Kurulu Başkanı Mahmut Hiçyılmaz'ın katkısıyla hazırlanan raporda, 81 il düzeyinde demografik yapıdan eğitime, sağlıktan sosyal yaşama, ekonomik ve sektörel yapıdan altyapı ve ulaşıma, inovasyondan girişimciliğe toplam 276 farklı değişken derlenerek iller arası rekabet endeksi oluşturuldu. Ayrıca 15 alt endeks yapılarak illerin farklı alanlardaki rekabet gücü hesaplandı.
Rapora ilişkin AA muhabirine değerlendirmede bulunan Doç. Dr. Şeker, araştırmanın ilkini 2010 verileriyle Küresel Rekabet Endeksi olarak gerçekleştirdiklerini belirterek, aradan geçen sürede illeri rekabet açısından izlediklerini kaydetti.
Şeker, iller arasında öne çıkan İstanbul, Ankara, İzmir'i "yorgun devler", Kocaeli, Antalya, Bursa, Eskişehir, Konya, Adana'yı "güçlü iller", Muğla, Kayseri, Balıkesir, Tekirdağ, Trabzon, Samsun, Mersin'i "rekabetçi iller", Gaziantep, Aydın, Çanakkale, Manisa, Denizli, Edirne, Sakarya, Yalova, Isparta'yı "potansiyel gücü olan iller" olarak sınıflandırdığını ifade ederek, şunları söyledi:
"İstanbul, Ankara ve İzmir Türkiye'nin en rekabetçi illeri ve diğer illerin bu illerle arasındaki fark kapanamayacak noktada bulunuyor. Fakat bu iller sanayileşmenin getirdiği yük, çalışma hayatının yoğunluğu, turizm sektörünün aktif yaşanması, ticari kültürel ve sosyal alanda faaliyet göstermesi nedeniyle çok göç alıyor.
Bunlara altyapı ve ulaşım sorunları da eklendiğinde genel olarak bir kentleşme sorunuyla karşılaşıyoruz. Dolayısıyla bu iller en rekabetçi, dev iller ama kentsel düzeyde sorunların yaşandığı ve bu sorunların kısa zamanda da çözüme kavuşturulamayacağı iller. İstanbul, Ankara ve İzmir'i yeniden planlamak mümkün değil, bu sebeple bu illeri 'yorgun devler' olarak sınıflandırdık."
"Güçlü iller" sınıfındaki illerin tarım, sanayi, turizm gibi sektörel olarak ön plana çıktığını anlatan Şeker, "rekabetçi iller"in de cazibe ve çekim merkezi olarak öne çıkan ve "güçlü illerle" rekabet edebilecek düzeye gelebilecek iller olduğunu söyledi.
Şeker, "Potansiyel gücü olan iller" sınıfında ise gelecek vadeden, sanayileşmesi, atılımları ve hızlı ivme ile ekonomik ve sosyal alanda rekabet gücü potansiyeli olan iller bulunduğunu dile getirdi.
İstanbul'da kilometrekareye 620 araç düşüyor
Rapora göre, demografik yapıya bakıldığında Şırnak ve Hakkari'de bir hanede ortalama 7 kişi yaşarken, Çanakkale, Balıkesir ve Eskişehir'de 3'ün altında ortalama değerlere rastlanıyor.
Son 5 yılda nüfusu en çok artan iller Antalya, Tekirdağ ve Şanlıurfa iken, nüfusu en çok azalan iller Yozgat, Ardahan ve Tokat olarak sıralandı.
Okuryazar kadın oranının en yüksek olduğu illerden Antalya, Tekirdağ ve Çanakkale'de kadınların yüzde 97'si okuryazar iken, Siirt, Mardin ve Şırnak'ta 5 kadından biri okuryazarlığı bulunmuyor.
Ankara, Eskişehir ve İzmir üniversite mezunu oranı en yüksek iller olurken, Muş, Şanlıurfa ve Ağrı üniversite mezunu oranı en düşük iller oldu.
Ulaşım ve altyapıya bakıldığında İstanbul'da kilometrekare başına 620, İzmir'de 96, Kocaeli'de 92 araç düşerken, Tunceli ve Hakkari'de ise kilometrekare başına sadece 1 araç bulunuyor.
Türkiye'deki toplam uçak trafiğinin yüzde 46'sı İstanbul'da gerçekleşirken, Antalya yüzde 14 ile ikinci sırada, Ankara ise yüzde 8 ile üçüncü sırada yer alıyor.
Hakkari, Mardin ve Iğdır'da 10 bin kişiye 9 doktor düşüyor
Sağlık alanında 10 bin kişiye düşen yatak sayısında Elazığ 51 yatakla ilk sırada bulunurken, Bolu ve Edirne onu takip ediyor. Mardin, Şırnak ve Hakkari'de ise 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 15'in altında yer alıyor.
10 bin kişiye düşen doktor sayısında ise Ankara 32 doktor ile ilk sırada olurken, onu Isparta ve Edirne izledi. Hakkari, Mardin ve Iğdır'da ise 10 bin kişiye düşen doktor sayısı 9 ile sınırlı kaldı.
Eğitim alanında okul öncesi eğitime katılım oranı en yüksek olan iller Amasya, Tunceli ve Hatay iken, Ağrı, Mardin ve Hakkari en düşük iller oldu.
Şanlıurfa, Ağrı ve Şırnak'ta bir öğretmene ortalama 28-30 öğrenci düşerken, Şanlıurfa ve Diyarbakır'da bir sınıfta ortalama olarak 42-46 öğrenci eğitim alıyor. Bu oranlar Türkiye'deki en yüksek oranlar arasında bulunuyor.
Sosyal yaşam alanına bakıldığında en fazla sinema ve tiyatroya gidilen iller İstanbul, Eskişehir ve Ankara olarak sıralandı.
En fazla vergi toplanan il İstanbul
İşsizlik oranın en yüksek olduğu iller Batman, Mardin ve Siirt olurken, Manisa, Konya ve Karaman işsizlik oranının en düşük olduğu iller arasında bulunuyor.
İstanbul, İzmir ve Ankara en fazla verginin toplandığı iller iken, ödediği vergiye oranla devletin daha az harcama yaptığı illerin başında Kocaeli, İstanbul ve İzmir geliyor. Ödediği vergiye göre daha fazla oranda devletin harcama yaptığı iller ise Hakkari, Trabzon ve Mardin oluyor.
İstanbul'da geçen yıl satılan konut adedi 100 binin üzerindeyken, Ardahan'da 100'ün altında kaldı. Türkiye'deki ihracatın yüzde 52'si İstanbul, yüzde 6'sı İzmir ve yine yüzde 6'sı Bursa'dan yapıldı.
Türkiye'de en fazla OSB Bursa'da (14 OSB) bulunurken, küçük sanayi sitelerinin en yoğun olduğu il Konya (21 Küçük Sanayi Sitesi) oldu.
Tüketici ve konut kredilerinde Ankara liderken, taşıt kredilerinde İstanbul zirvede yer alıyor. Takipteki alacak kredilerin (batık kredi) en yoğun olduğu iller ise Batman, Zonguldak ve Adana oluyor.
Turizmde otellerdeki doluluk oranlarına bakıldığında Antalya yüzde 61 ile liderken, onu Aydın ve Muğla izledi. Türkiye'deki tarımsal alanın en fazla olduğu illerin başında ise Konya ve Şanlıurfa geldi.
En fazla patent alan iller İstanbul, Bursa ve Ankara olarak sıralanırken, İstanbul, Ankara ve İzmir en fazla Ar-Ge merkezi olan iller oldu.
İller arası rekabet endeksinin sıralaması şöyle:
Sıra No. İl Endeks Skoru
1 İstanbul 77,144
2 Ankara 50,437
3 İzmir 44,276
4 Kocaeli 38,109
5 Antalya 37,838
6 Bursa 37,306
7 Eskişehir 34,961
8 Konya 32,442
9 Adana 31,000
10 Muğla 30,473
11 Kayseri 30,355
12 Balıkesir 30,016
13 Tekirdağ 29,998
14 Trabzon 29,819
15 Samsun 29,543
16 Mersin 29,148
17 Aydın 29,080
18 Çanakkale 29,026
19 Denizli 28,744
20 Edirne 28,720
21 Sakarya 28,645
22 Yalova 28,296
23 Isparta 27,994
24 Gaziantep 27,273
25 Manisa 27,200
26 Kırklareli 26,681
27 Bolu 26,312
28 Rize 26,183
29 Kütahya 26,135
30 Sivas 26,035
31 Elazığ 26,002
32 Erzurum 25,975
33 Hatay 25,901
34 Zonguldak 25,757
35 Malatya 25,359
36 Karabük 25,293
37 Bilecik 25,064
38 Nevşehir 24,716
39 Düzce 24,711
40 Uşak 24,524
41 Kırıkkale 24,384
42 Burdur 24,240
43 Erzincan 24,078
44 Amasya 23,922
45 Karaman 23,803
46 Afyonkarahisar 23,772
47 Artvin 23,563
48 Kırşehir 23,553
49 Sinop 23,311
50 Giresun 23,241
51 Tokat 22,957
52 Kastamonu 22,845
53 Niğde 22,816
54 Tunceli 22,776
55 Diyarbakır 22,772
56 Çorum 22,743
57 Ordu 22,320
58 Aksaray 22,300
59 Çankırı 22,256
60 Kahramanmaraş 22,023
61 Bartın 21,667
62 Osmaniye 21,478
63 Gümüşhane 21,202
64 Kars 20,664
65 Bayburt 20,644
66 Yozgat 20,292
67 Adıyaman 19,573
68 Kilis 19,350
69 Batman 18,983
70 Şanlıurfa 18,746
71 Van 18,695
72 Bingöl 18,579
73 Iğdır 18,531
74 Ardahan 18,427
75 Mardin 17,902
76 Siirt 17,298
77 Şırnak 16,924
78 Ağrı 16,809
79 Bitlis 16,624
80 Muş 14,959
81 Hakkari 13,522