SON DAKİKA
ABD'nin İran stratejisi: Gambot diplomasisi
ABD Başkanı Donald Trump’ın, önceki gün Gerald R. Ford uçak gemisinin bölgeye sevk edileceğini açıklamasıyla birlikte, Körfez’deki ABD deniz gücü büyüyor. Trump, İran’da rejim değişikliğinin en iyi senaryo olduğu konusunda diretse de uzmanlar, İran’ın daha sert karşılık verebileceğini, ülke içinde daha fazla kenetlenme olabileceğini vurguluyor.
Haberin Devamı
Savaş olasılığını, muhtemel senaryoları ve İran’da rejim değişikliğine liderlik edebilecek aktör olup olmadığını uzmanlara sorduk.
Müdahalede, direnç ortaya çıkıyor’
(İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Hazar Vural)“ABD, İran’da rejimi değiştirebilir mi sorusuna bakarken şunu görmek gerekiyor: ABD’nin hangi ülkeyi hangi rejimin yönettiğinden ziyade, kendisiyle uyumlu çalışacak rejimlere sıcak baktığı söylenebilir. Ancak İran, hâlâ devrimin kurucu kadrolarının etkisini taşıyor ve kendi kadrolarını da yetiştiriyor. Bu yüzden rejimin ABD’ye uyumlu hale gelmesi pek mümkün değil. Hava harekâtıyla rejim değişebilir mi? Dışişleri Bakanımızın ‘İran’ı havadan bombalamakla rejimin değişeceğini düşünmüyorum’ sözünü akılda tutmak gerekiyor. Çünkü dışarıdan bir müdahale olduğunda içeride ‘beka meselesi’ nedeniyle direnç ortaya çıkıyor.
Haberin Devamı
‘Krize evrilebilir’
Öte yandan İran’da günlük yaşamı felce uğratacak ‘stratejik noktaların bombalanma ihtimali’, yönetim ve halkı tekrar karşı karşıya getirecek bir krize evrilebilir. İran’da ekonomik tablo ve sokak protestoları hatırlanırsa, bastırılıştaki orantısız şiddet nedeniyle kızgın bir halk var. Ekonomi büyük bir soruna evrilmiş durumda ve 47 yıllık ambargo ile yaptırımların etkisi de yadsınamaz... ABD’nin ara seçim yılında, piyasaları sarsacak ve maliyetli bir saldırısının geniş ölçekli şekilde bölgede cevap bulabileceği de hesaba katılmalı. Körfez’de küresel enerji nakliyatını olumsuz etkileyecek, uzun dönem kriz yaratma riski, ABD açısından ince hesap gerektiriyor.”
‘Çözüme yöneldiler’
(Emekli Büyükelçi Uluç Özülker)“Trump’ın, müzakereler başlamış ve sürecin yürümekte olduğu dikkate alındığında, sonucunu beklemeden bir hareket yapması mümkün değil gibi geliyor. Eğer müzakerelerdeki gelişme gerçekse, her iki tarafın da ortak bir faydada buluşabilecekleri bir çözüme yöneldikleri ortaya çıkıyor. ABD’nin ortaya koyduğu 5 maddeden, yönetimin değişmesi gibi başlıkların da görüşme dışında bırakıldığına dair işaretler var. Nükleer konu ile nükleere bağlı bazı küçük başlıkların öne çıktığını gösteren emareler var. Trump’ın birden ‘Ben İran’ı vurdum’ demesi, büyük bir çatışmayı ve gelişebilecek bir savaşı içerdiği için çok riskli ve çok ileri giden bir tutum olur. Trump’ın daha sınırlı bir çizgiye geldiği anlaşılıyor. Önümüzdeki dönemde İran çok büyük bir saçmalık yapmaz ise netice itibariyle bir savaş çıkmasının söz konusu olduğunu düşünmüyorum.”
Haberin Devamı
Haberin Devamı
‘İran şimdi çok daha hazırlıklı’
(Emekli Amiral Cem Gürdeniz)“ABD’nin İran üzerinde Venezuela’ya uyguladığı stratejinin benzerini uyguladığını görüyoruz. Gambot diplomasisi, yani denizden baskı uygulama, donanma varlığıyla basınç oluşturma yoluna gidildi; yaptırımlarla ülke içi ekonomi zora sokuldu, ekonomik dengeleri yok etme aşamasına gelindi, riyal ve dolar operasyonuyla ülke parası değersizleştirildi... 11 Şubat’ta yapılan İran İslam Cumhuriyeti Milli Günü’nün 47. yıldönümünde milyonların rejimin yanında yer alması, İran’ın farklı bir pozisyonda olduğunu gösteriyor. İran şimdi çok daha hazırlıklı... İran’ın sonuna kadar direneceğini ve Hürmüz Boğazı’nın kapatılması dahil her türlü askeri hedefe odaklanacağını görüyoruz... ABD, İran’a saldırabilir, başlangıçta çok zarar da verebilir ancak İran’ın cevabı daha güçlü olacaktır. Bu durumda ABD unsurlarının ciddi zarar görebileceğini düşünüyorum... Dilerim ABD, İsrail baskıyla, emrivakiyle İran’a saldırmaz.
Menzil sorunu...
Savaş çıkarsa İsrail’in hedefleri, İran’ın rejimi koruma güçleri, nükleer yetenek ve balistik füzelerin üretildiği, depolandığı ya da konuşlandığı yerler olur. İşin içine ABD de girer ve müşterek harekât yapılırsa, ABD’nin kendi hava güçleriyle İran içine saldırı yapacağını düşünmüyorum. Uzaktan silahlarla bahsettiğimiz sistemlere zarar verebileceğini düşünüyorum. Uçak gemilerinden kalkacak uçakların menzillerinin yetmeyeceğini düşünüyorum. Çünkü uçak gemileri şu an İran’ın füze menzillerinin dışında tutuluyor. Bunun, F-18’ler dahil gemiden kalkacak uçakların İran hava sahasında aktif kalma süresini kısaltacağını, bu yüzden Katar’da konuşlu, 16’ya yakın KC-135 tanker uçağıyla destekleneceğini değerlendiriyorum.”