BRICS zirvesinde neler konuşuldu? Çin’den dikkat çeken ‘yapay zeka’ teklifi…
Yeni Delhi’deki BRICS zirvesinde, Orta Doğu'da tırmanan savaşın sonlandırılmasına yönelik çağrıda bulunuldu. Zirvenin sonuç bildirisinde, Gazze Şeridi ve işgal altındaki Batı Şeria'daki Filistinlilerin zorla yerinden edilmesine karşı çıkıldı. Çin’den dikkat çeken bir ‘yapay zeka’ teklifi geldi. Ekonomik iş birliği ve küresel büyüme konuları da masadaydı. İşte 18. BRICS Liderler Zirvesi'nden öne çıkan detaylar…
Ev sahibi Hindistan’ın Başbakanı Narendra Modi, zirvenin son gününde liderlere hitap ederek BRICS’in "dünya nüfusunun yüzde 50’sini, küresel GSYİH’nin yüzde 40’ını ve küresel ticaretin yüzde 25’inden fazlasını" temsil ettiğini hatırlattı.
Modi konuşmasında, "BRICS’in gücü, çeşitliliğimizde ve iş birliğimizde yatmaktadır. Kapsayıcı küresel büyümeyi teşvik etmeye çalıştık… Farklı gerçekliklere dayanıyor olabiliriz ancak iş birliği yoluyla birlikte yükseliyor ve insanlık için gelişiyoruz" ifadelerini kullandı.
Zirvenin cumartesi günkü ilk gününde Orta Doğu'daki çatışma gündemin merkezinde yer aldı. BRICS dışişleri bakanları, mayıs ayında Yeni Delhi'de düzenlenen toplantıda ortak açıklama üzerinde uzlaşamamıştı. İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail saldırılarının ardından yaşanan savaş konusunda farklı tutumlar sergilemişti.
Ancak aktarılanlara göre Hindistan'ın yoğun diplomatik girişimlerinin ardından, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın da aralarında bulunduğu liderler ortak açıklama yayımladı.
Açıklamada, "Orta Doğu/Batı Asya'da gerilimlerin devam eden tırmanışından derin endişe duyuyoruz." ifadelerine yer verilirken, BRICS ülkelerinin "azami itidal gösterilmesi çağrısında bulunduğu" belirtildi.
Modi, İran'ın yanı sıra ABD'nin müttefiki İsrail ile ilişkilerini sürdürürken, Washington ile ilişkilerinde hassas bir denge gözetiyor.
Hindistan, ABD ve İran arasındaki savaşın yol açtığı enerji krizini aşmak için Rusya'ya yöneldi. Bu tutum, Washington ile diğer Batılı başkentlerin baskısına rağmen devam etti.
Zirvenin ikinci gününde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, 11 üyeli BRICS için dikkat çeken bir teklifte bulundu. Şi, BRICS ülkeleri için "yapay zeka konusunda açık kaynak bölgesi" oluşturulmasına öncülük edeceklerini açıkladı. Yapay zekanın BRICS iş birliğini yeni zirvelere taşıma potansiyeli sunduğuna işaret eden Şi, BRICS ülkelerini küresel yapay zeka yönetimi ve gelişimini birlikte şekillendirmek üzere Çin'in öncülüğündeki Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü'ne katılmaya davet etti.
Bu öneri, Çin'in "açık kaynaklı ve kapsayıcı yapay zeka girişimi" kapsamında sunuldu. Çin liderinin konuşmasına ilişkin devlet televizyonu CCTV tarafından yayımlanan metne göre girişim kapsamında "büyük dil modellerinin geliştirilmesi ve uygulanmasında iş birliğinin desteklenmesi" öngörülüyor.
Şi, BRICS ülkelerinde yapay zeka alanında "uzmanlaşmış araştırma ve eğitim" faaliyetleri yürütülmesini ve bunun sonucunda "yapay zeka için açık bir ekosistem oluşturulmasını" hedeflediklerini söyledi. Ayrıca "geniş kapsamlı, uzlaşıya dayalı küresel bir yapay zeka yönetişimi çerçevesi" oluşturulması çağrısında bulundu.
Çin liderinin bu ay ABD'yi ziyaret ederek ABD Başkanı Donald Trump ile görüşmesi bekleniyor. Görüşmelerde, hızla gelişen teknoloji üzerindeki kontrolün kaybedilebileceğine ilişkin endişelerin arttığı bir dönemde yapay zekanın yönetimi konusunun da ele alınması bekleniyor.
Ayrıca Şi'nin ziyareti, Çin ile Hindistan arasında tartışmalı Tibet sınırı boyunca yaşanan ve ölümlere yol açan askeri çatışmanın üzerinden altı yıl geçmesinin ardından gerçekleşti. İki ülke arasındaki ilişkiler, uçuşların ve vizelerin yeniden başlatılması ile üst düzey temasların artmasıyla kademeli olarak iyileşmeye başladı.
18. BRICS Liderler Zirvesi'nin ardından "Dayanıklılık, İnovasyon, İşbirliği ve Sürdürülebilirlik için İnşa" isimli ortak bildiri yayımlandı.Zirvenin sonuç bildirisinde, Gazze Şeridi ve işgal altındaki Batı Şeria'daki Filistinlilerin zorla yerinden edilmesine karşı çıkıldı.
2009'da Çin, Rusya, Brezilya ve Hindistan tarafından "BRIC" adıyla gelişmekte olan büyük ekonomileri bir araya getiren bir forum olarak başlatılan, 2011'de Güney Afrika'nın katılımıyla "BRICS" adını alan grup, 2024'te Mısır, Etiyopya, İran, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin, 2025'te de Endonezya'nın katılımıyla 11 üyeli bir topluluğa dönüştü.
Genişleme süreciyle BRICS, dünya nüfusunun yaklaşık yarısını, küresel ekonomik hasılanın yaklaşık yüzde 40'ını temsil eden bir topluluk haline geldi.
