Financial Times'dan kapsamlı analiz! Demografik kırılma: "Dijital medya yayıldı, doğum oranları düştü"...
Dünya genelinde doğum oranları eşzamanlı biçimde gerilerken, bu düşüşün hem hızı hem de yaygınlığı mevcut tahminleri dahi geride bırakıyor. Konut krizi ve ekonomik koşullar aile kurmanın önündeki başlıca engeller arasında öne çıkıyor. Ancak bunlar bazı ülkelerde yaşanan derin demografik değişimi tek başına açıklamaya yetmiyor. Financial Times, doğum oranlarındaki küresel çapta düşüşün nedenlerini kapsamlı bir analizle ele aldı. Analizde, bu gerilemenin ardındaki etkenler arasında her an cebimizde taşıdığımız dijital dünyanın, yani akıllı telefonlar ve sanal medya kullanımının da belirleyici unsurlardan biri haline geldiğine dikkat çekiliyor.
Dünyadaki 195 ülkenin üçte ikisinden fazlasında, kadın başına düşen ortalama çocuk sayısı, nüfusun göç olmaksızın sabit kalmasını sağlayan 2,1 "yenilenme oranının" altına gerilemiş durumda. 66 ülkede ise bu ortalama ikiye değil bire daha yakın seviyede…
Düşüşün hem hızı hem de kapsamı tahminleri altüst ediyor. Birleşmiş Milletler (BM) daha beş yıl önce, Güney Kore’de 2023 yılında 350 bin doğum gerçekleşeceğini öngörmüştü. Ancak resmi veriler 230 bin olarak kaydedildi ve BM'nin tahmini yüzde 50 oranında sapma gösterdi.
Yüksek ve orta gelirli ülkeler yarım asırdan uzun süredir demografik gerilemeyle mücadele etse de, bu eğilim son 10 yılda belirgin bir şekilde ivme kazandı. Nüfus kayıtlarından Google aramalarına kadar uzanan geniş bir veri analizi, doğum oranlarının düşmesinde birçok faktörün rol oynadığını, ancak son dönemdeki ani çöküşün teknoloji kullanımıyla da bağlantılı olabileceğini ortaya koyuyor.
Yakın zamana kadar aşırı düşük ve hızla azalan doğum oranları gelişmiş ülkelerin meselesi olarak görülüyordu. Ancak artık birçok gelişmekte olan ülke, düşük doğurganlık oranlarına sahip. 2023 yılında Meksika’da doğum oranı tarihte ilk kez ABD’nin altına geriledi; ardından Brezilya, Tunus, İran ve Sri Lanka’da da benzer bir seyir izlendi. Düşük ve orta gelirli ülkeler, artık zenginleşmeden yaşlanma sorunuyla karşı karşıya kalıyor.
Nüfusun yaşlanması, iş gücünün daralmasına yol açarak üretkenlik ve yaşam standartlarındaki büyümeyi baskılıyor. Örneğin Japonya’nın 1900’lerden bu yana süregelen durgunluğu, neredeyse tamamen çalışma çağındaki nüfusu eriten düşük doğum oranlarıyla açıklanıyor. Emeklilik ve bakım harcamalarındaki artışın yarattığı bütçe baskısı, altyapı yatırımlarını da geriye iterek siyasi ve ekonomik huzursuzluğu besliyor. Pensilvanya Üniversitesi’nden ekonomi profesörü Jesús Fernández-Villaverde konuya ilişkin değerlendirmesinde, “Doğurganlığın azalması çağımızın büyük sorusudur” ifadesini kullanıyor.
Üstelik doğum oranları, insanların isteklerine rağmen düşüyor. Genç kadınlar ve erkekler, Güney Kore gibi doğurganlığın aşırı düştüğü ülkelerde bile ortalama iki çocuk istediklerini belirtiyor. Geçtiğimiz on yıllarda küresel doğurganlık oranının düşmesi çiftlerin daha az çocuk sahibi olmasından kaynaklanıyordu. Günümüzde ise temel neden çiftlerin sayısının azalması olarak öne çıkıyor.Stephen Shaw’un çalışmalarına göre ABD ve yüksek gelirli ülkelerin çoğunda, annelerin sahip olduğu çocuk sayısı sabit ya da artış eğiliminde. Ancak hiç çocuk sahibi olmayan kadınların oranı son 15 yılda keskin biçimde düştü. Bu eğilim çoğu zaman kadınların kariyeri tercih etmesi olarak açıklansa da veriler farklı bir tablo ortaya koyuyor. Düşüş, eğitim ve gelir düzeyi daha düşük kesimlerde çok daha keskin seyrediyor.
ABD ve Birleşik Krallık gibi ülkelerde, aile kurmanın önündeki önemli engellerden biri konut erişimi. Financial Times analizine göre, bu ülkelerde 1990’lardan bu yana doğurganlıktaki düşüşün yaklaşık yarısı, ev sahipliğindeki gerileme ve genç yetişkinlerin ebeveynleriyle yaşama oranındaki artışla açıklanabiliyor. Böyle durumlarda uzun vadeli konut eksikliği, diğer uzun vadeli yaşam kararlarının da önüne geçiyor.Ancak bu durum, son dönemdeki küresel düşüşün derinliğini ve kapsamını açıklamaya yetmiyor. Örneğin İskandinav bölgesinde, ekonomik istikrara ve aileleri yerine yalnız yaşayan genç yetişkinlerin sayısındaki artışa rağmen doğurganlık gerilemeye devam etti. Üstelik çiftler kendi evlerine taşınmaya güç yetirebilseler bile, ayrılma olasılıkları giderek artıyor.
Ekonomik açıklamaların da yetersiz kalması araştırmacıları yeni bir şüpheliye yönlendirdi: akıllı cihazlar ve dijital platformlar.
Cincinnati Üniversitesi’nden Nathan Hudson ve Hernan Moscoso-Boedo, geçtiğimiz ay yayımladıkları makalede doğum oranlarını ABD ve İngiltere’deki 4G mobil şebekelerin yaygınlaşması perspektifinden inceledi. Yüksek hızlı mobil internetin erken ulaştığı bölgelerde doğum oranlarının daha hızlı düştüğü tespit edildi. Araştırmacılar, akıllı telefonların insanların bir arada geçirdiği zamanı değiştirdiğini, yüz yüze sosyal etkileşimi azalttığını ve doğurganlığı düşürdüğünü belirtiyor.
Araştırmalar aynı eğilimin diğer ülkeleri de etkilediğini gösteriyor. Örneğin ABD, İngiltere ve Avustralya’da gençler ve genç yetişkinler arasındaki doğum oranları 2000’lerin başında yatay seyrederken, 2007’den itibaren belirgin bir şekilde düşmeye başladı. Aynı gerileme Fransa ve Polonya’da 2009 civarında, Meksika, Fas ve Endonezya’da ise 2012 civarında baş gösterdi. Gana, Nijerya ve Senegal’de doğurganlıktaki kademeli düşüşler, 2013 ile 2015 yılları arasında ani çöküşlere dönüştü. Bu dönemler, ilgili ülkelerde akıllı telefonların yaygınlaşma süreciyle örtüşüyor. Notre Dame Üniversitesi’nden ekonomist Melissa Kearney, “modern dijital medya ortamının toplum üzerinde derin etkileri olması ve bunun romantik ilişkilerin azalmasına yol açması oldukça olası” diyor.
Araştırmalar, birçok ülkede gençlerin yüz yüze sosyal zamanının azaldığını gösteriyor. Güney Kore’de genç yetişkinlerin yüz yüze sosyalleşmesi 20 yılda yarı yarıya azaldı.
Konut güvenliğinin artırılması ve genç çiftlere yönelik desteklerin etkili olabileceği belirtiliyor. Bunun yanında temel sorunlardan birinin genç yetişkinler arasındaki yalnızlaşma, sosyal izolasyon ve dijital yaşamla ilişkili daha geniş bir dönüşüm düşünülüyor.
