Kim daha uzun dayanacak? 'Abluka' satrancı!

Kaynak:Hürriyet

ABD ile İran arasında giderek sertleşen kriz, artık yalnızca askeri ve diplomatik bir gerilim olmaktan çıktı; enerji hatlarından ticaret rotalarına, petrol fiyatlarından küresel piyasalara kadar uzanan çok katmanlı bir hesaplaşmaya dönüştü. Washington’un Hürmüz Boğazı ve İran limanlarını hedef alan abluka adımı, bölgede yeni bir güç gösterisi olarak okunurken, bu hamlenin sahada nasıl sonuç vereceği büyük bir belirsizlik taşıyor. Çünkü uzmanlara göre masada çizilen senaryolar ile gerçek sahadaki dinamikler birbirinden oldukça farklı ilerliyor. İran’ın uzun süredir benimsediği direnç ve dayanıklılık stratejisi, baskıyı kırmaya yönelik beklenmedik sonuçlar doğurma potansiyeli taşırken, bu süreçte yalnızca ABD ve İran değil, küresel ekonomi de ağır bir sınavla karşı karşıya kalıyor. Tüm dünyanın dikkat kesildiği bu kritik eşikte asıl soru şu: Bu kriz bir tarafın üstünlüğüyle mi sonuçlanacak, yoksa büyüyen gerilim herkesi içine çeken daha büyük bir kayıp zinciri mi yaratacak?

Haberin Devamı

ABD ile İran arasında tırmanan gerilimde dengeleri değiştirebilecek kritik bir hamle gündemde. ABD’nin aldığı abluka kararı, sadece iki ülkeyi değil, küresel ekonomiyi de doğrudan etkileyebilir. Washington yönetiminin Hürmüz Boğazı ve İran limanlarına yönelik abluka kararı, yalnızca iki ülke arasındaki gerilimi değil, aynı zamanda dünya ekonomisini de doğrudan etkileyen çok boyutlu bir kriz haline geldi. Uzmanlara göre sahadaki gelişmeler, planlanan senaryodan çok daha karmaşık ilerliyor.

ABD ABLUKASI

Trump, İran’ın savaş sahasında geri adım atacağını ve ardından müzakere masasında taviz vereceğini öngörüyordu. Ancak bu beklentilerin karşılık bulmaması üzerine Washington yönetimi yeni bir stratejiye yöneldi: deniz ablukası. ABD yönetimine göre, İran’ın petrol ihracatını ve deniz ticaretini hedef alan bu hamle, Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı artırarak rejimi müzakereye zorlayabilir. Trump’ın hesaplamalarına göre, özellikle Hürmüz Boğazı’nda uygulanacak ‘çifte abluka’, tarafların doğrudan savaşa girmeden bir çıkış yolu bulmasını sağlayabilir. Ancak sahadaki gerçeklik, bu stratejinin sonuçlarının öngörüldüğü kadar net olmadığını gösteriyor. Uzmanlara göre bu çatışmada kazananı belirlemek zor, ancak kaybedenlerin sayısı giderek artıyor.

Haberin Devamı

KİM DAHA DAYANIKLI?

ABD ve İran arasındaki mevcut denklem, klasik bir askeri çatışmadan çok bir ‘dayanıklılık savaşı’ olarak tanımlanıyor. İki taraf da doğrudan savaştan kaçınırken, ekonomik ve stratejik baskı üzerinden birbirini yıpratmaya çalışıyor. Bu noktada temel soru şu: Hangi taraf daha uzun süre dayanabilir?

İran Araştırmaları Merkezi (İRAM) araştırmacılardan Rahim Farzam, “İran’ın uzun süredir uyguladığı ‘direniş ekonomisi’ teorik olarak dış şoklara adaptasyonu, iç üretimin artırılmasını ve dışa bağımlılığın azaltılmasını hedefliyor. Literatürde bu modelin belirli ölçüde işe yaradığına dair bulgular var. İran, ağır yaptırımlara rağmen devlet kapasitesini tamamen kaybetmedi, temel kamu hizmetlerini sürdürdü ve özellikle enerji, savunma ve bazı sanayi kollarında üretim kabiliyetini korudu” cevabını verdi ve şöyle devam etti:

Ancak bu dayanıklılık, büyük ölçüde ‘düşük büyüme-yüksek enflasyon-gelir erozyonu’ üçgeni üzerinden sağlanıyor. Yani sistem çökmüyor ama refah ciddi şekilde geriliyor. Enerji ihracatının ciddi biçimde kısıtlanması ve sanayi altyapısının hedef alınması ise bu modelin en kritik iki dayanağını zorluyor: döviz girişi ve üretim kapasitesi.

TRUMP'A ELEŞTİRİLER SÜRÜYOR

Trump’ın abluka kararı uluslararası arenada da ciddi eleştirilere yol açtı. Örneğin İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles, yaptığı açıklamada bu stratejinin “hiçbir anlamı olmadığını” belirterek, savaşın başından bu yana yaşanan gelişmelerin rasyonel bir zeminden uzaklaştığını savundu. İspanya dışında birçok ülke, krizin diplomatik yollarla çözülmesi gerektiğini vurgularken, askeri ve ekonomik baskının durumu daha da kötüleştirebileceği uyarısında bulunuyor. Ablukanın hedefinde, zaten kırılgan bir yapıya sahip olan İran ekonomisi bulunuyor. İran, savaş öncesinde de yaptırımlar ve ekonomik sorunlarla mücadele ediyordu. ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği saldırılar ise ülkenin askeri altyapısının yanı sıra sanayi kapasitesine de ciddi zarar verdi. Özellikle çelik ve petrokimya sektörleri büyük ölçüde tahrip olurken, yaklaşık 200 bin kişiye istihdam sağlayan sanayi kolları felç olmuş durumda. Trump yönetimi, İran ekonomisinin temel taşı olan enerji sektörünü hedef alarak Tahran üzerindeki baskıyı artırmayı amaçlıyor. Enerji sektörü, ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılasının yaklaşık yüzde 15’ini oluşturuyor.

Haberin Devamı

İRAN’IN STRATEJİSİ TAM OLARAK NE?

İran’ın ‘biz dayanırız, karşı taraf daha fazla maliyet öder’ yaklaşımı, aslında klasik bir ‘maliyet yükleme’ stratejisine dayandığını vurgulayan, Rahim Farzam, “Hürmüz Boğazı gibi kritik geçitler üzerinden yürütülen krizlerin küresel fiyatları yükselttiği ve özellikle enerji ithalatçısı ülkeleri zorladığı biliniyor. Bu açıdan İran’ın küresel maliyeti artırma çabaları şu ana kadar Tahran açısından sonuç vermiş durumda. Ancak bu stratejinin bir sınırı var: İran enerji gelirine çok daha bağımlı. Ayrıca İran’ın bu politikası uzun vadede uluslararası toplumu karşısında almasıyla sonuçlanabilir” dedi.

ABD’NİN ASKERİ KAPASİTESİ ABLUKAYI SÜRDÜREBİLİR Mİ?

Çoğu analiste göre ABD’nin askeri kapasitesi, ablukayı sürdürebilecek güçte. Bölgede çok sayıda savaş gemisi konuşlandırılmış durumda ve USS Abraham Lincoln uçak gemisi de operasyonlara destek veriyor. Ancak riskler oldukça yüksek. İran’ın insansız hava araçları ve füze sistemleri, ABD donanması için ciddi tehdit oluşturuyor. Körfez’in dar coğrafyası, savunma süresini de kısıtlıyor. İran’ın ayrıca Yemen’deki müttefikleri üzerinden Babülmendep Boğazı’nda ikinci bir cephe açma ihtimali bulunuyor. Bu durum, ABD’nin askeri kapasitesini zorlayabilir.

Haberin Devamı

ABLUKANIN EN KRİTİK BOYUTLARINDAN BİRİ İSE ÇİN’İN TUTUMU

Basra Körfezi’nde çok sayıda ticari gemisi bulunan Pekin yönetimi, ablukayı açık şekilde eleştirdi. Çin’in doğrudan çatışmaya girmek istemediği düşünülse de olası bir gerilim ABD’yi zor bir tercihle karşı karşıya bırakabilir. “İran’ın stratejik hesaplamasında Çin önemli bir yer tutuyor. Özellikle Kuşak Yol Projesi çerçevesinde İran’ın jeoekonomik konumu (enerji, transit yolları, Orta Doğu–Orta Asya bağlantısı) Pekin için değerli” diyen Rahim Farzam, “Bu nedenle bazı analizlerde İran’ın krizi ABD-Çin rekabetine entegre etmeye çalıştığı ve böylece stratejik yalnızlığını kırmayı hedeflediği belirtiliyor. Çin’in İran’dan enerji ithalatını sürdürmesi ve yaptırımları kısmen baypas eden ticaret ağlarına dolaylı katkısı da bu görüşü destekliyor” dedi.Ancak Çin’in yaklaşımının son derece temkinli olduğuna dikkat çeken Farzam, “Pekin, İran’ı tamamen kaybetmek istemediği gibi ABD ile doğrudan bir kriz başlığına dönüştürmekten de kaçınıyor. Bu nedenle Çin’in desteği sınırlı ve pragmatik’ kalıyor. Ekonomik iş birliği var ama askeri veya açık siyasi destek yok. Bu durum İran’ın beklentilerini kısıtlayan bir faktör. Yani Çin İran için bir ‘hayat hattı’ ama bir ‘güvenlik garantörü’ değil. Bu da İran’ın stratejisinde tek bir büyük güce yaslanmak yerine çok yönlü ve esnek bir denge arayışını zorunlu kılıyor” şeklinde konuştu.