Kumda çizilen şekilden, dünyayı değiştiren icada: Barkodun doğuşu

Şeyda Aydın | CNNTurk.com Muhabiri seyda.aydin@cnnturk.com.tr

Market raflarında, kitap kapaklarında, paketlerde… Günde milyarlarca kez taranan bu siyah beyaz çizgiler, yaşamımızın her alanında varlığını sürdürüyor. Tüketim dünyasının en sıradan ve bir o kadar da vazgeçilmez simgesi olan barkodun ortaya çıkışı, 1940’ların sonunda bir üniversite kampüsündeki sohbet ve ardından kumsala çizilen şekil ile başlıyor. İşte barkodun icadının şaşırtan serüveni…

Haberin Devamı

/

1921 yılında Atlantic City’de doğan Norman Joseph Woodland, genç yaşta mors alfabesini öğrenmişti. Bu bilgi, yıllar sonra modern barkodun temelini oluşturacak bir ilham kaynağı oldu.

Babasının Yasağı ve Drexel'e Dönüş

/

II. Dünya Savaşı’nda Manhattan Projesi’nde görev alan Woodland, savaş sonrası Drexel Üniversitesi’ne dönerek 1947 yılında lisans eğitimini tamamladı. Burada bir asansör müziği sistemi geliştirerek, pratik ve yenilikçi alternatif sunmak istemişti. Woodland’ın geliştirdiği sistem, 35 mm film üzerine 15 eşzamanlı ses kanalını kaydedebiliyordu. Ancak babası, bu sektörün organize suç örgütlerinin elinde olduğunu düşündüğü için Woodland’ın projeyi ticarileştirmesine izin vermedi. Böylelikle yüksek lisans için Drexel’deki eğitimine devam etti.

Haberin Devamı

Barkod Fikrinin Doğuşu

/

Kapitalizmin bir simgesi olarak anılan barkodun icadına yol açan ilk kıvılcım, 1948 yılında buradaki üniversite kampüsünde gerçekleşti.

/

Bir süpermarket yöneticisi, mühendislik bölümü dekanından ürün bilgilerini otomatik olarak okuyabilecek bir sistem geliştirmesini rica eder. Dekan teklifi reddetse de konuşmaya kulak misafiri olan yüksek lisans öğrencisi Bernard Silver bu fikirden ilham alır. Konuyu, sınıf arkadaşı olan N. Joseph Woodland'a açar. İkili, ilk olarak fosforlu boya ve ultraviyole ışıkla okuma yapmayı denedi, ancak bu yöntem başarısız oldu.

Haberin Devamı

/

Woodland, çözüme odaklanmak için büyükanne ve büyükbabasının Miami Beach'teki evine bir süre yerleşti. Bir gün mors alfabesini görsel olarak uyarlamayı düşünürken, parmaklarını kumda gezdirip dört çizgi çekti. O anı yıllar sonra "size anlatacaklarım kulağa bir masal gibi gelecek," diye anlattı Woodland: "Dört parmağımı kuma daldırdım ve öyle elimi kendime doğru çekerek dört çizgi çizdim.”

/

Bu hareketi, Mors alfabesindeki noktalı ve çizgili kod yerine, kalın ve ince dikey çizgilerin kullanıldığı bir şekil oluşturdu. Böylelikle bugün kullandığımız barkodun ilk şeklinin temeli atıldı.

Haberin Devamı

İLK BARKOD

/

Woodland ve Silver, ilk barkod patent başvurusunu 20 Ekim 1949'da yaptı. Ancak bu tasarımda, bugün bildiğimiz dikey çizgili yapı yerine iç içe geçmiş daireler yer alıyordu. Başlangıçta şirketlerin ilgisini çekmekte zorlandılar ve ikili, buluşlarından toplamda sadece 15 bin dolar kazanabildi.

Lazer Atılımı

/

1960'lı yıllar, barkod teknolojisi için bir dönüm noktası oldu. Fikir ortadaydı ama bu "görsel kodu" hızlı ve güvenilir bir şekilde okuyacak bir araç henüz yoktu. Bu araç, tarihe geçecek bir buluşla gelecekti: Lazer.

Haberin Devamı

/

Theodore H. Maiman, 1960 yılında dünyanın ilk çalışan lazerini icat etti.İlk barkod sistemi beklenmedik bir sektörde, demiryollarında kullanıldı. Karanlıkta görülür özelliğinden dolayı renkli bir yapı tercih edilen bu sistem, vagonları otomatik tanımak için tasarlandı. İstenilen verimlilik alınamayınca da 1970'lerde kullanımdan kalkmasıyla, tarihsel süreçte bir dipnot olarak kaldı.

Büyük Yarış

/

Asıl hareketlenme 1960'ların sonunda farklı şirketlerin kendi barkod sembollerini test etmesiyle başladı. RCA, Woodland'ın dairesel tasarımının patentini satın almıştı. Carecogn şirketi güneş şeklinde, Litton ise fan şeklinde semboller üretiyordu. Karmaşaya son vermek için ise 1971'de ortak bir standart belirlemek için komite kuruldu.

Haberin Devamı

/

Komite önce Evrensel Ürün Kodu (UPC) veri standardını oluşturdu. Sonra sembol seçimine geçildi. Yedi finalist arasında en güçlü iki rakip vardı: RCA'nın patentini satın aldığı yuvarlak şekil ve IBM'in dikdörtgen içinde çizgi tasarımı. IBM'in ekibinde, “barkodun babası” olarak anılan Woodland de vardı. Testler sonucunda kendi icadı yerine IBM tasarımını destekledi. Komite 1973 yılının mart ayında kararını duyurdu. Seçilen, dikey çizgilerden oluşan IBM sembolü oldu. Kazanan tasarımının ardındaki kadro ise George Laurer liderliğindeki IBM ekibi oldu.

Lazer Korkusu

/

Barkodun ticari olarak yaygınlaşma sürecindeki bir diğer ilginç dönemeç, barkodu tarayacak lazerlerin ne kadar güvenli olduğu ile alakalıydı. IBM avukatları, personelin lazer ışınından zarar görme ve dava açma riski nedeniyle sistemi reddediyordu. Şirketten Paul McEnroe'nun anlattığına göre, avukatlar dehşet içindeydi: "Ya insanlar gözlerini kasıtlı olarak tarayıcılarla yakıp IBM'i dava ederse? Ya market personeli kör olursa?"… Ekibiyle birlikte lazer ışınının düşük seviyede olduğunu anlattı. Kanıtlamak için ise Afrika'dan getirilen ve sonrasında Kuzey Carolina'daki bir hayvanat bahçesine gönderilen maymunlar üzerinde deneyler yaptığı iddia ediliyor.

Haberin Devamı

BARKOD ÇAĞI BAŞLADI

/

26 Haziran 1974, saat 08:01. Ohio’daki Marsh Süpermarket'te tarih yazıldı. Bir paket sakız, kasada taranan ilk ürün oldu. Barkod çağı resmen başlamıştı.

TEPKİLER

/

Ancak bu değişim herkesi mutlu etmedi. Mağaza önlerinde protestolar vardı. İşçi sendikaları iş kaybından endişe duyuyordu. Tüketiciler de endişeliydi. En sıra dışı tartışma ise 1975'te "Gospel Call" adlı yayınla başladı. Yeni Ahit’e atıfta bulunularak barkodun "şeytanın işareti" (mark of the beast) olabileceği iddia edildi. 1982'de Evanjelik yazar Mary Stewart Relfe, barkodun kenarlarındaki koruma çubuklarının 666 sayısını gizlediğini öne sürdü. İnanç öylesine kök saldı ki 2014'te bir Rus süt firması, "barkod şeytanın işaretidir" diyerek ürünlerinin barkoduna kırmızı çarpı işareti koydu.

Haberin Devamı

/

Tüm bu tepkilere rağmen, barkod fırtına gibi yayıldı. 1979'da İngiltere'de ilk taranan ürün bir paket çay poşeti oldu. Barkod sadece kasaları hızlandırmadı; envanter yönetimi, lojistik ve tedarik zincirini de kökten değiştirdi.

/

(Derleme haber kaynakları: Jordan Frith- The surprising history of the barcode- CNN, Chris Baraniuk- The weird history of the barcode- BBC, New York Times- N. Joseph Woodland, Inventor of the Bar Code, Dies at 91)