Macaristan'da 16 yıllık Orban dönemi sona erdi! Seçimi kazanan Peter Magyar kimdir? İlk rotalarından biri Brüksel...

Kaynak:BBC Türkçe

Macaristan'da genel seçimi Peter Magyar liderliğindeki Saygı ve Özgürlük Partisi (Tisza) kazandı. Böylelikle ülkedeki 16 yıllık Orban dönemi sona erdi. Seçimi kazanan Peter Magyar kimdir? Vaatleri neler? Neden "teflon siyasetçi" lakabı verildi? İşte detaylar...

Haberin Devamı

/

Macaristan’da Viktor Orban, 16 yıl sonra 12 Nisan seçiminde iktidarı kaybetti. Muhalefet lideri 45 yaşındaki Peter Magyar seçimin kazananı oldu. Magyar, ilk yurt dışı ziyaretlerini Varşova ve Viyana’ya yapacağını, ardından ise dondurulmuş fonları serbest bırakmaya ikna etmek için Brüksel’e gitmeyi planladığını açıkladı.

/

Peter Magyar, siyasetteki hızlı yükselişiyle dikkat çeken bir isim. Hukuk Fakültesi'nde öğrenci olduğu yıllarda ve ardından genç bir avukat olarak, Başbakan Orban'ın partisi Fidesz'in (Macar Sivil Birliği) gençlik kollarında çalıştı.2003 yılında kendisi gibi yine geleceği parlak görülen ve daha sonra Macaristan Adalet Bakanı da olan Judit Varga ile evlendi.2023'e kadar evli kalan ve üç çocukları olan çiftin boşanma süreci ve birbirlerine yönelttikleri suçlamalar kamuoyunda geniş yankı buldu.

Haberin Devamı

/

Magyar, Fidesz hükümetinin genç bürokratlarından biri olarak devlet kurumlarında yöneticilik de yapmıştı.Şubat 2024'de Varga'nın bir çocuk istismarı vakasındaki af skandalına karışması sonrası, Orban'ın çevresinden uzaklaştı.

Macaristan'ı sarsan çocuk istismarı skandalı

/

Macaristan'da Çocuk Esirgeme Kurumu'na ait bir yurtta istismara karışan okul müdürünün, Fidesz'te etkili ve itibarlı yakınları sayesinde cumhurbaşkanlığı affından yararlandığı ortaya çıktı.Bu olayın gazeteciler tarafından ortaya çıkarılması sonrası, Cumhurbaşkanı Katalin Novak ve dönemin adalet bakanı Judit Varga istifa etmek zorunda kaldı.Toplumu derinden sarsan af skandalı, Fidesz tabanında da sarsıntılara neden oldu.Zira istifaların nedeni, arka plandaki karanlık ilişkiler zincirinin araştırılmasının engellenmesiydi.Peter Magyar o dönem kamuoyunda pek tanınmıyordu. O günlerde istifa eden Adalet Bakanı Judit Varga'nın eski eşi sıfatıyla Macaristan'ın önemli podcast yayınlarından "Partizan'a çıktı.Aslında Magyar'ın amacı, günah keçisi ilan edilen ve soruşturma zincirinin daha yukarılara çıkmasını engellemek amacıyla kurban edildiği düşünülen eski eşini korumaktı.Ancak Magyar'ın heyecanlı ama Macaristan'daki siyasi durumu, yolsuzlukları, karanlık ilişkileri, hükümetin çaresizliğini, gerçekçi ve soğukkanlı bir dille analiz eden konuşması ülkede çok büyük ilgi gördü.

Haberin Devamı

/

O günlere dek neredeyse kimsenin tanımadığı bu genç avukat birkaç hafta içinde hedefini büyüttü.Şubat 2024'deki ilk podcast yayınında "Siyasete girmeyi düşünüyor musunuz?" sorusuna, "Bu çok iyi bir şaka olur" yanıtını vermişti.Aynı Magyar, 15 Mart 2024'te Fidesz ve hükümet çevreleri ile tüm ilişkilerini kestiğini duyurdu ve siyasete atılacağını ilan etti.Avrupa Parlamentosu (AP) seçimleri yaklaşıyordu ve Magyar ve çevresindekilerin yeni bir parti kurup seçimlere katılmak için zamanı yoktu.Bunun yerine atıl durumdaki partilerden birini sahiplendiler.

/

Tisza Partisi (Saygı ve Özgürlük) Partisi böylece Orban'a karşı o güne kadar görülen en büyük muhalefet hareketinin partisine dönüştü.Parti, Haziran 2024'te yapılan AP seçimlerine katıldı ve yüzde 29 oy alarak ikinci oldu.Fidesz ve ittifak ortağı Hristiyan Demokrat Halk Partisi (KDNP) oyların yüzde 45'ini alsa da, Magyar kısa sürede önemli bir başarıya imza atmıştı.

Haberin Devamı

'Teflon siyasetçi'

/

Birden Macaristan'da ilgi odağı olan Peter Magyar, başta Fidesz tarafından ciddiye alınmadı. Devlet televizyonu ve medyası ondan bahsetmedi.Başbakan Viktor Orban ve Fidesz'in önde gelen strateji uzmanları, Magyar'ın saman alevi gibi parlayıp söneceğini düşünüyor, onun hakkında görüş belirtmeyi gereksiz görüyorlardı.Ancak Peter Magyar, karizmatik bir genç siyasetçiydi. Hitabet yeteneği de vardı. Ve Magyar'ın yıldızı özellikle sosyal medyada kısa sürede başladı.2022'deki genel seçimde "altılı masa" olarak bilinen birleşik muhalefete destek veren ve hayal kırıklığına uğrayan Orban karşıtı seçmen, henüz bir partisi bile olmayan Magyar'ı kurtarıcı olarak görmeye başladı.Bu nedenle de Orban'ın yeni rakibi aslında çok ciddiye alınmalıydı ve bunun üç nedeni vardı:

/

Birincisi, geldiği yer Viktor Orban'ın tabanını da oluşturan sağ, muhafazakâr kesimdi ancak bu kesimin Orban'ın uygulamaları nedeniyle hayal kırıklığına uğramış, temiz toplumu, hukuk devletini ve Avrupa Birliği'ni (AB) savunan ve hiç de azımsanmayacak bir bölümüydü. Magyar, Orban rejimine dair her şeyi biliyor, gerektiğinde de ortaya dökmekten çekinmiyordu. Tepkisel çıkışıyla toplumda çoğunluğu oluşturan sağ, muhafazakâr seçmeni bölmüştü.İkincisi, Peter Magyar kişi olarak, diğer muhalefet partilerinin liderleriyle kıyaslandığında "sicili temiz" bir siyasetçiydi. Onu eski rejimle, 1990 öncesi dönemin siyasi kalıntısı hareketlerle suçlamak mümkün değildi. O yıllarda henüz bir çocuktu.

Haberin Devamı

/

Üçüncüsü de Magyar, Orban gibi, onun bir zamanlar iktidara gelirken yaptığı gibi genç, dinamik ve hırslı bir siyasetçi olarak göz dolduruyordu. Yolsuzlukları kanıtlarıyla açıklıyor, net vaatlerde bulunuyor, öğretmensiz kalan okulları, çökmekte olan hastaneleri, çocukların istismar edildiği çocuk esirgeme kurumlarını ziyaret ediyor ve her hareketiyle halkta karşılık bulan gündem yaratıyordu.

'TEFLON SİYASETÇİ'

/

Tüm bu nedenlerle iktidarın ağır propaganda mekanizması Magyar'a karşı harekete geçti.Magyar için "Önce eşine şiddet uyguluyor" dendi, sonra bir eğlence yerinde olay çıkardığı ve birisinin elinden telefonunu alıp Tuna Nehri'ne fırlattığı iddia edildi.Bir zamanlar çalıştığı devlete ait finans kurumunda şaibelere neden olduğu öne sürüldü.Daha sonra da Fidesz ile bağlantıları ortaya çıkan eski sevgilisi tarafından gizlice kaydedilen ses kayıtları açıklandı. Magyar'ın seçmeni küçümsediği, asıl niyetini sakladığı propagandası yapıldı.Ama ortaya atılan hiçbir iddia Magyar'a karşı duyulan güveni etkilemedi.Magyar hakkında iktidar tarafından yaratılmaya çalışılan imaj tutmadı.Hiçbir şaibe ve suçlamanın ona kalıcı olarak zarar vermemesi nedeniyle Magyar'a "teflon siyasetçi" lakabı takıldı.

Haberin Devamı

son koz

/

Seçimlere altı hafta kala ise bu kez Tisza Partisi'nin genel başkan yardımcısı Mark Radnai adına kurulan sahte bir internet sitesinde "yakında…" başlığı ile bir fotoğraf yayımlandı.Fotoğraf otel odasına benzeyen bir odayı tasvir ediyordu. Ortasında dağınık bir yatak duruyordu.Yakında bu sitede muhalefet liderinin bir seks videosunun yer alacağı iddia edildi.Magyar'ın bu odada yatakta biriyle seviştiği ve bu anların görüntülerinin yayımlanacağı öne sürüldü.Radnai ise sitenin kendisiyle alakası olmadığını, dolayısıyla suç işlendiğini söyledi ve site için yayın yasağı istedi.Resmi makamların yanıtı ise "Suç işlenmeden bir site yasaklanamaz. Eğer ilerde sitede bir yasa ihlal edilirse, bundan zarar gören kişi mahkemeye başvurabilir" oldu.Peter Magyar bunun üzerine açıklama yaptı, "İktidar propagandası rezil bir yola girdi" dedi ve ekledi:"Ben yalnız yaşayan genç bir erkeğim ve cinsel hayat yaşadığımı da inkâr etmiyorum. Ama gizli çekimlerle hakkımda video yayınlamak özel hayatıma ahlaksız bir saldırı olur."

Diğer muhalefet partilerinden Magyar'a destek

/

Macaristan'da geleneksel muhalefet blokunda yer alan birçok parti, oyların bölünmesini önlemek ve Viktor Orban'ın 16 yıllık iktidarına son verebilmek amacıyla seçimlere katılmayacaklarını açıkladı.Momentum, MSZP (Sosyalist Parti), LMP (Yeşiller), Párbeszéd (Diyalog) ve Jobbik, "muhalefetin en güçlü adayı" destekleme kararı aldı.Yani 2022'de yüzde 35 oy alan "altılı masa", eski başbakanlardan Ferenc Gyurcsany'in liderliğindeki Demokratik Koalisyon Partisi dışında, dolaylı olarak Peter Magyar'a destek vermiş oldu.Kamuoyu araştırmaları, Gyurcsany'in partisinin de yüzde 5'lik barajı aşarak parlamentoya giremeyeceğini gösteriyor.Bu da Macaristan'da eski muhalefet partilerinden hiçbirinin parlamentoda yer alamayacağı ve 1990'dan sonra ülkede siyaset sahnesindeki Fidesz dışındaki tüm aktörlerin sahneden çekilmesi anlamına gelecek.

Haberin Devamı

Magyar'ın vaatleri neler?

/

Peter Magyar, seçimi kazanmaları halinde sadece hükümet kurmakla kalmayacaklarının, Orban rejimini de "adım adım çözeceklerinin" sözünü vermişti.Magyar, seçimi kazanması halinde uygulayacağını açıkladığı ve bazıları ancak parlamentoda üçte iki çoğunluğun sağlanması halinde hayata geçirilebilecek eylem planı şöyle:

/

AB'yle ilişkiler normalleştirilecek. Avrupa Savcılığı, Macaristan'da da kurulacak.AB'yle en büyük çatışma noktası olan hukuk devleti uygulamalarına geri dönülecek. Macaristan hakkı olan AB fonlarına tekrar kavuşacak.Başbakanlık görevi sadece iki dönem yani sekiz yıl üstlenilebilecek. 16 yıldır görevde olan Viktor Orban bu süreyi aşmış kabul edilecek, yani Orban'a siyaset yasağı getirilmiş olacak.Orban hükümeti tarafından önce kaçak göçmenler nedeniyle ilan edilen, sonra da pandemi ve Ukrayna savaşı gerekçesiyle sürdürülen olağanüstü hal kaldırılacak. Ülke kararnamelerle değil, parlamentodan çıkacak yasalarla yönetilecek.Devlet kurumlarına, kilit mekanizmalarına yerleştirilen Fidesz'in kadroları tek tek görevden alınacakDevlet televizyonun haber dairesi derhal feshedilecek. Bağımsız yayıncılık için devlet radyo ve televizyonları yeniden yapılandırılacak.Yolsuzlukla Mücadele Bakanlığı kurulacakKamu ihaleleri, yandaş iş insanlarına verilen destekler ve AB fonlarının geçmişte nasıl dağıtıldığı denetlenecek.Fidesz çevrelerine aktarıldığı tespit edilen ulusal servetin geri alınması için özel takip birimleri ve soruşturma savcılıkları kurulacak.