SON DAKİKA… TEKLİF BİLMECESİ! İran: Yeni mesaj gönderdiler / Trump: Hiçbir şey teklif etmedik

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, Suudi Arabistan ve Katarlı mevkidaşları ile bölgesel gelişmeleri ve ABD-İran müzakerelerini ele aldı.

Mısır Dışişleri Bakanlığından yapılan yazılı açıklamaya göre Abdulati, Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Faysal bin Ferhan ve Katar Dışişleri Bakanı Muhammed bin Abdurrahman Al Sani ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi.

Görüşmelerde, bölgedeki hızla gelişen durumla ilgili devam eden koordinasyon ve mevcut gerilimleri kontrol altına alma yönünde sarf edilen ortak çabalar ele alındı.

Abdulati, ABD Başkanı Donald Trump’ın anlaşmazlıkların çözümü ve bölgenin daha geniş çaplı çatışmalara sürüklenmesini önlemek amacıyla diyalog ve diplomasiye şans tanıma yönündeki tutumundan memnuniyet duyduklarını ifade etti.

Tarafların çıkarlarına hizmet eden dengeli bir anlaşmaya varılana kadar ABD-İran müzakerelerinin sürdürülmesinin önemine dikkati çeken Abdulati, sağlanacak herhangi bir anlaşmanın da bölge ülkelerinin güvenlik endişelerini gözetmesi gerektiğini ifade etti.

ABD Başkanı Trump, dün yaptığı açıklamada, 18 Mayıs Pazartesi günü İran'a yönelik saldırıları başlatmayı "son 1 saat kala" Körfez ülkelerinin ricası üzerine birkaç günlüğüne erteleme kararı aldığını söylemişti.

İran'a iki-üç günlük süre verdiğini, belki bu sürenin hafta başına uzayabileceğini dile getiren Trump, İran'la anlaşmanın sağlanabilmesi için sadece sınırlı bir süre verdiğini vurgulamıştı.

ABD ve İsrail'in bu hafta İran'a saldırılar düzenlemeye yönelik yoğun hazırlık yürüttüğü iddiası basına yansımıştı.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu Üyesi Feda Hüseyin Maliki, Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir'in yarın ABD'den İran'a yeni bir mesaj ileteceğini belirtti.

İran basınına göre Maliki, İran ile ABD arasında devam eden müzakere görüşmelerine ilişkin açıklamada bulundu.

Maliki, konuya dair "Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Munir, yarın ABD'den İran'a yeni bir mesaj iletecek." ifadelerini kullandı.

İran tarafından kurulan Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA), Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim bölgesine dair fotoğraf paylaşarak, "PGSA ile koordinasyon sağlanması ve bu kurumdan izin alınması gerekmektedir" dedi.
İran tarafından kurulan Basra Körfezi Boğaz Otoritesi (PGSA), Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim bölgesine dair açıklama yaparak, söz konusu bölgenin fotoğrafını paylaştı. PGSA tarafından yapılan açıklamada, "İran, Hürmüz Boğazı'nın idaresine ilişkin yetki sınırlarını şu şekilde tanımlamıştır: ‘Boğazın doğu tarafında İran'daki Mübarek Dağ’ı ile Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Fucayra'nın güneyini birbirine bağlayan çizgi ile boğazın batı tarafında İran'daki Keşm Adası'nın güney ucu ile Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Umm Al Quwain’i birbirine bağlayan çizgi. Hürmüz Boğazı'ndan geçiş amacıyla bu bölgede seyir yapmak için, PGSA ile koordinasyon sağlanması ve bu kurumdan izin alınması gerekmektedir" denildi.

ABD'nin barış görüşmeleri çerçevesinde İran'a petrol yaptırımlarının gevşetilmesini teklif etmesinin söz konusu olup olmadığı sorusuna Trump, "Onlar bir anlaşma imzalayana kadar hiçbir gevşetme söz konusu değil. Anlaşmayı imzaladıkları zaman, orayı tekrar inşa edebiliriz ve bu hem ülke hem de halk için gerçekten iyi bir şey olur. Fakat hayır, İran'a hiçbir şey teklif etmedik" cevabını verdi.

"Her şey çok hızlı gelişebilir"

Dün İran'ı vurmaya bir saat kala vazgeçtiklerini açıkladıktan sonra bugün durduğu yerin ne olduğu ve İran'dan bir cevap alıp almadıkları sorusu üzerine Trump, "İnanın, tam sınırdayız. Eğer doğru cevapları alamazsak, her şey çok hızlı gelişir. Hepimiz hazırız. Doğu cevapları almamız gerekiyor. Bunların tamamen, yüzde yüz tatmin edici cevaplar olması gerekiyor. Başarırsak, çok fazla zaman, enerji ve de en önemlisi hayat kurtarmış oluruz. Her şey çok hızlı gelişebilir. Ya da birkaç gün sürebilir" ifadelerini kullandı.

İran'da görüştükleri kişilerin İran'ın önceki yöneticilerinden çok daha makul insanlar olduğunu söyleyen Trump, "Bu yüzden umarım herkes için harika olacak bir anlaşma yaparlar. Ama bilmiyorum. Eğer birkaç gün bekleyerek savaşı önleyebilirsem, birkaç gün bekleyerek insanların ölmesini engelleyebilirsem, bunun harika bir şey olduğu düşüncesindeyim" dedi.

Ali Ekber Velayeti, ABD merkezli X şirketinin sosyal medya platformundaki hesabından ABD Başkanı Donald Trump’a ilişkin açıklamalarda bulundu.

Trump’ın ABD’deki enflasyonu düşürmek için enerji fiyatlarının düşmesine muhtaç olduğunu savunan Velayeti, "Trump, İran'a yönelik günlük tehditler ile ABD’deki benzin istasyonlarının sinirli müşterileri çelişkisine kapılmış durumda." ifadelerini kullandı.

İran'ın yarı resmi haber ajansı Tesnim'de yayımlanan habere göre İran’ın 14 maddelik teklif metninin ardından ABD de Pakistan aracılığıyla İran’a yeni teklif metni gönderdi.

Müzakere heyetine yakın bir kaynağa dayandırılan haberde, metnin incelendiği ancak ABD’ye henüz bir yanıt verilmediği belirtildi.

Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise devlet televizyonuna yaptığı açıklamada ABD’nin teklif metnini incelemeye devam ettiklerini söyledi.

İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, İran'a saldırıların yeniden başlatılması olasılığına ilişkin ordunun "en yüksek alarm durumunda ve her ihtimale hazırlıklı olduğunu" açıkladı.

İsrail basını, Genelkurmay Başkanı Zamir'in İsrail ordusunun tümen komutanlarıyla durum değerlendirme toplantısı gerçekleştirdiğini aktardı.

Burada yaptığı konuşmada İran ve bölgedeki vekil güçlerini düzenledikleri saldırılarla zayıflattıklarını ileri süren Zamir, "Şu an ordumuz en yüksek alarm durumunda ve her ihtimale hazırlıklıdır." ifadesini kullandı.

İsrail basını, ABD Başkanı Donald Trump ile İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun dün gece İran'a ilişkin "oldukça uzun ve dramatik" bir telefon görüşmesi gerçekleştirdiğini aktarmıştı.

ABD'nin İran'a yönelik olası bir saldırı senaryosunun gölgesinde gerçekleşen telefon görüşmesinde, ikilinin "bir kararın eşiğinde" göründüğü öne sürülmüştü.

İsrail devlet televizyonu KAN ise İsrail ile ABD ordularının, İran'a saldırıların yeniden başlatılmasına ilişkin ortak hazırlıkları tamamladığını iddia etmişti.

ABD ve İsrail'in bu hafta İran'a saldırılar düzenlemeye yönelik yoğun hazırlık yürüttüğü iddiası da basına yansımıştı.

ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın askeri kapasitesini büyük ölçüde ortadan kaldırdıklarını savunarak, "Şu anda tek soru şu: Gidip bu işi bitirecek miyiz, yoksa bir anlaşma imzalayacaklar mı? Bakalım ne olacak?" dedi.

ABD Başkanı Trump, Connecticut eyaletinde bulunan Sahil Güvenlik Akademisi Mezuniyet Töreni'nde yaptığı konuşmada, İran gündemine ilişkin açıklamalarda bulundu.

ABD ordusunun "önemli işler" yaptığını ve yakın zamanda da Venezuela ile İran'da "başarılı adımlar" attığını ifade eden Trump, İran'ın askeri kapasitesine ciddi zarar verdiklerini savundu.

Trump, "(İran'ın) Her şeyi gitti, donanmaları gitti, hava kuvvetleri gitti, neredeyse her şey. Şu anda tek soru şu: Gidip bu işi bitirecek miyiz, yoksa bir anlaşma imzalayacaklar mı? Bakalım ne olacak?" diye konuştu.

ABD Başkanı Trump, mezuniyet törenine giderken havalimanında yaptığı son açıklamada, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun İran'a saldırıları ne kadar erteleyeceği konusunda, "O (Netanyahu), ben onun ne yapmasını istiyorsam onu yapacak." ifadesini kullanmıştı.

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Umman Körfezi'nde ABD ablukasını ihlal etme girişiminde bulunduğundan şüphelenilen İran bayraklı petrol tankerine asker çıkarıldığını açıkladı.

ABD’nin Hürmüz Boğazı’ndaki ablukası 13 Nisan’dan bu yana devam ediyor. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Umman Körfezi'nde İran limanına seyreden ve ABD ablukasını ihlal etme girişiminde bulunduğundan şüphelenilen İran bayraklı Celestial Sea'ye asker çıkardı. CENTCOM, askerlerin gemide arama yaptığını ve mürettebata rotasını değiştirmesini emrettikten sonra gemiyi terk ettiğini açıkladı.

CENTCOM ayrıca, "ABD kuvvetleri ablukayı tam olarak uygulamaya devam ediyor ve şu ana kadar kurallara uyulmasını sağlamak için 91 ticari geminin rotasını değiştirdi" dedi.

“Başbakan Netanyahu’ya İran ile ilgili ne söylediniz?” sorusuna Trump, şu yanıtı verdi:

Ona ne yapmasını söylersem onu yapacak. Benim için iyi bir adam. Kendisi savaş zamanı başbakanı. Şu an başbakan olarak İsrail’e gitseydim aday olsaydım yüzde 99 onay oranım var. Dün bir anket yaptılar, yani İsrail’e gitsem seçilebilirim. Ama kendisi savaş zamanı başbakanı bunu söylemek lazım. Orada bir cumhurbaşkanı var ve ona iyi davranmıyor.

 Güney Kore Dışişleri Bakanlığı, Güney Kore bandıralı bir petrol tankerinin Hürmüz Boğazı’nı güvenli bir şekilde geçtiği bildirildi.

Bakanlık açıklamasında, "Bir Güney Kore petrol tankeri 20 Mayıs Çarşamba günü Hormuz Boğazı’nı geçmiş olup seyrine devam etmektedir. Gemide yaklaşık 10 Güney Koreli mürettebat bulunmaktadır," ifadelerine yer verildi.

İran ile ABD arasındaki diplomasi sürecinin arabulucusu Pakistan'ın İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi'nin, geçen haftaki ziyaretinin ardından bugün yine üst düzey yetkililerle görüşmek için başkent Tahran'ı ziyaret edeceği belirtildi.

İran resmi haber ajansı IRNA'ya göre, Pakistan İçişleri Bakanı Nakvi, Tahran'a hareket etti.

Nakvi, Tahran'da üst düzey İranlı yetkililerle bir araya gelecek.

İran ile ABD arasındaki diplomasi sürecinin arabulucusu Pakistan'ın İçişleri Bakanı Nakvi, 16 Mayıs'ta da Tahran'ı ziyaret ederek, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Meclis Başkanı ve İran'ın ABD ile müzakere heyetinin başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, İçişleri Bakanı İskender Mumini ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ile görüşmeler gerçekleştirmişti.

ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik başlattıkları ve karşılıklı saldırıların ardından geçici ateşkesle sonuçlanan saldırıların hedeflerinden birinin, ilk aşamada rejim değişikliğinin ardından İran'ın eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ı ülkenin başına getirmek olduğu öne sürüldü.

Evini Bombalayarak "Özgür Bırakmak" İstediler

New York Times (NYT) gazetesine konuşan ABD'li yetkililer, Washington yönetiminin ve İsrail'in, saldırıların ilk gününde Ahmedinejad'ın evinin önünü bombalayarak onu "özgür bırakmak istediğini" iddia etti.

Yetkililer, böylelikle savaşın ilk gününde İran'da rejimi değiştirmeyi ve ABD/İsrail'in saldırılarıyla hayatını kaybeden İran lideri Ayetullah Ali Hamaney'in yerine Ahmedinejad'ı geçirmeyi planlandığını ancak bunun ters teptiğini ileri sürdü.

SALDIRIDA YARALANDI

İsrail Hava Kuvvetleri tarafından düzenlenen saldırının, Ahmedinejad'ı "ev hapsinden kurtarma planının" bir parçası olarak onu gözetim altında tutan muhafızları öldürmeyi amaçladığını savunan ABD'li yetkililer, Ahmedinejad'ın Tahran'daki evine düzenlenen söz konusu saldırıda yaralandığını iddia etti.

Ali Hamaney'in ölümü ve sonrası

ABD ve İsrail'in 29 Şubat'taki saldırılarının ilk dakikalarında İran lideri Ali Hamaney'in Tahran'daki evi ağır saldırılarla hedef alınmıştı. Saldırılarda Hamaney, eşi, gelini ve 14 aylık torunu hayatını kaybetmişti.

Aynı gün Tahran'a saldırılarda Savunma Bakanı Aziz Nasırzade ve Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur da yaşamını yitirmişti.

Bu gelişmeler, İran’da siyasi ve askeri yapıyı derinden sarsarken saldırıların tonunu ilk günden sertleştirmişti.

İran'da Uzmanlar Meclisi, ABD-İsrail'in 28 Şubat'taki hava saldırısında öldürülen Ali Hamaney'in ardından kısa bir süre sonra liderlik makamına oğlu Mücteba Hamaney'in "ezici oy çoğunluğuyla" seçildiğini duyurmuştu.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Rus liderin Çin'i ziyaretinde başkent Pekin'de bir araya geldi. 

ABD ile İsrail'in İran'a saldırıları ile başlayan ve İran'ın misillemeleriyle tırmanan savaşa ilişkin Şi, "Körfez bölgesi ve Orta Doğu savaş ile barış arasında kritik bir kavşakta, derhal tüm çatışmalara son verilmeli ve müzakerelere dönülmeli." dedi.

Şi, çatışmaların sonlandırılmasının enerji tedarikinde yaşanan sıkıntıları azaltacağının, sanayi ve tedarik zincirleri ile uluslararası ticaret düzeninin sağlıklı işleyişini sağlayacağının altını çizdi.

Çin lideri, krizin çözümünde barış içinde bir arada yaşama, ulusal egemenlik, uluslararası hukukun üstünlüğü ve güvenlik ile kalkınma arasındaki dengenin sağlanması ilkelerine işaret eden 4 maddelik barış önerisinin gerilimin düşürülmesi ve çatışmaların sonlandırılmasına yönelik uluslararası mutabakat oluşturmayı hedeflediğini kaydetti.

ABD Senatosu, Başkan Donald Trump'ın İran'a yönelik saldırılarının Kongre onayına tabi olmasını öngören "savaş yetkileri" tasarısının görüşmelere açılmasını kabul ederek tasarının önünü açan bir adım attı.

ABD Senatosu Genel Kurulu'nda yapılan oylamada, tasarının Dış İlişkiler Komitesi'nden çıkmasını öngören prosedür oylamasında 47 senatör aleyhte oy verirken, 50 senatör lehte oy kullandı.

Böylece Trump'ın İran'a yönelik askeri güç kullanımını Kongre onayına bağlı kılması öngörülen "savaş yetkileri" tasarısının Senato Genel Kurulu'nda görüşülmesinin önü ilk kez açılmış oldu.

Oylamada, Cumhuriyetçi senatörler Rand Paul, Susan Collins ve Lisa Murkowski önceki 6 oylamada olduğu gibi "evet" oyu verirken, önceki oylamalardan farklı olarak bu sefer Cumhuriyetçi Senatör Bill Cassidy de tasarıya destek verdi. Öte yandan Demokrat Senatör John Fetterman da önceki oylamalarda olduğu gibi tasarıya hayır oyu veren tek Demokrat senatör oldu.

Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Senato'da ilk kez ilk prosedür oylamasını geçen savaş yetkileri tasarısının kabul edilebilmesi için iki oylamayı daha geçmesi gerekebilir.

ABD medyasına açıklama yapan bazı Temsilciler Meclisi üyeleri, benzer içeriğe sahip bir savaş yetkileri tasarısının bugün meclis gündemine gelmesini beklediklerini açıkladı.

Cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Temsilciler Meclisi'nden çıkacak sonuç merakla beklenirken, söz konusu tasarı hem Senato hem de Temsilciler Meclisi'nden geçmesi halinde Beyaz Saray'a gönderilecek.

Trump'ın veto etmesine kesin gözüyle bakılan tasarı, bu haliyle dahi ABD Kongresindeki Cumhuriyetçiler arasında "İran'la savaşın uzamasından" duyulan rahatsızlığın bir yansıması olarak değerlendiriliyor.

1973 tarihli "Savaş Yetkileri Yasası", ABD Başkanının herhangi bir ülkeye savaş başlatma kararını Kongre onayına bağlarken, başkanın bu tür bir adımını önceden Kongre'ye bildirmesini zorunlu kılıyor.

Aynı yasa, Kongre'nin onaylamadığı bir çatışmadan ABD güçlerinin 60 gün içinde geri çekilmesini de zorunlu kılıyor. 

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran’ın geçmişteki çatışmalardan askeri bilgi birikimi kazandığını belirtti ve "savaşa geri dönülmesinin çok daha fazla sürpriz barındıracağı" uyarısında bulundu.

Beyaz Saray'da düzenlediği basın brifinginde ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, İran konusunda önlerinde "yürünebilecek iki yol" olduğunu belirtti. İlkinin müzakere olduğunu belirten Vance, "Bir de B planı" var diyerek ikinci seçeneğin askeri operasyonların yeniden başlaması olduğunu söyledi. 

Vance ayrıca, "Başkan'ın (Trump) istediği şey bu değil. İranlıların da bunu istediğini sanmıyorum." dedi.