Ateşkes sonrası petrol: Fiyatlar neden yüksek seyrediyor?

Kaynak:AA, Euronews Türkçe

ABD-İran arasında sağlanan ve İsrail'i de kapsayan geçici ateşkes sonrası petrol fiyatlarında hızlı bir gerileme görülmedi. Petrol fiyatlarındaki yüksek seyrin nedeni ne? Fiyatların düşmesi için ne olması gerekiyor? İşte detaylar..

Haberin Devamı

/

ABD-İran arasında sağlanan ve İsrail'i de kapsayan geçici ateşkesin ardından dün 90,40 dolara kadar gerileyen Brent petrolün varil fiyatı, günü 94,75 dolardan tamamladı.

/

Brent petrolün vadeli varil fiyatı, bugün saat 09.45 itibarıyla kapanışa göre yaklaşık yüzde 2,41 artarak 97,03 dolar oldu. Aynı dakikalarda Batı Teksas türü (WTI) ham petrolün varili 97,48 dolardan alıcı buldu.

Haberin Devamı

Petrol fiyatlarındaki artışın nedeni ne?

/

Fiyatlardaki artışta, geçici ateşkese karşın Hürmüz Boğazı'nda yaşanan aksamalar ile İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırılarının yol açtığı arz endişeleri etkili oldu.

/

İki haftalık ateşkes şartlarından biri olarak Hürmüz Boğazı'ndan gemi geçişleri yeniden başlamış olsa da İran'ın geçiş ve erişim üzerinde önemli ölçüde kontrolünü sürdürmesi nedeniyle deniz taşımacılığındaki aksamalar devam ediyor.İran Limanlar ve Denizcilik Kurumu, devlet televizyonundan yaptığı duyuruda, Hürmüz Boğazı’ndan geçiş planlayan gemilerden olası deniz mayınları riskine karşı İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri ile koordinasyon sağlamalarını istedi ve boğaza giriş ve çıkış rotası harita eşliğinde anlatıldı.İran Devrim Muhafızları Ordusu'na yakınlığıyla bilinen yarı resmi Fars Haber Ajansının haberinde ise İsrail'in Lübnan'a saldırıları nedeniyle boğazın kapatıldığı ifade edilmişti.ABD Başkanı Donald Trump da sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, geçici ateşkes kapsamında "İran'ın nükleer silaha sahip olamayacağını ve Hürmüz Boğazı'nın açık kalacağını" belirterek, aksi halde saldırılara devam edileceği tehdidinde bulundu.Trump, tüm ABD gemileri, uçakları ve askeri personelinin ek mühimmat ve silahlarla birlikte "varılan gerçek anlaşma tam olarak yerine getirilene kadar İran'ın içinde ve çevresinde kalmaya devam edeceğini" belirtti. Aksi halde saldırıların yeniden başlayacağını öne süren Trump, bunun "daha büyük ve daha önce kimsenin görmediği kadar daha güçlü şekilde" gerçekleşeceğini iddia etti.

Haberin Devamı

/

İsrail'in Lübnan'a yönelik artan saldırıları da ateşkesin geleceğine ilişkin belirsizliği derinleştirdi.İsrail ordusu, dün öğle saatlerinde Beyrut ile Lübnan'ın doğu ve güney kesimlerine ön uyarı yapmadan, eş zamanlı yaklaşık 100 hava saldırısı düzenlemişti. Akşam saatlerinde ise İsrail uçakları Beyrut'un "Tel Hayyat" bölgesini hava saldırılarıyla hedef almıştı. Dünkü saldırılar, İsrail'in 2 Mart'tan bu yana Lübnan'a düzenlediği en şiddetli saldırılar olarak kayda geçti.Öte yandan, Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt dün düzenlediği basın brifinginde, 11 Nisan'da İslamabad'da yapılacak ABD-İran müzakerelerinin ilk turuna Başkan Yardımcısı JD Vance'in katılacağını, görüşmelere ABD Başkanı Donald Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Trump'ın damadı Jared Kushner'in de öncülük edeceğini açıkladı.ABD ve İsrail'in İran'a 28 Şubat'ta başlattığı saldırıların ardından İran'ın misillemeleri ve bazı bölge ülkelerine düzenlediği saldırılarla savaşa dönüşen süreçte, Trump, 8 Nisan'da saat 01.30 sularında Hürmüz Boğazı'nın açılması şartıyla 2 haftalık ateşkesi kabul ettiğini duyurmuştu.Trump, İran'dan 10 maddelik teklif aldıklarını ve bunun müzakere için uygulanabilir bir temel olduğunu ifade ederken İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi de nihai müzakerelerin İslamabad'da en fazla 15 gün içinde sonuçlandırılmasının hedeflendiğini belirtmişti.Brent petrolde teknik olarak 99,46 doların direnç, 94,54 doların destek olarak izlenebileceği belirtiliyor.

/

Euronews ise Avrupa'da enerji fiyatlarını analiz eden bir haber kaleme aldı. Aktarılanlara göre Avrupa'da enerji fiyatları, bölgenin Hürmüz Boğazı'na fazla bağımlı olmamasına rağmen bir süre daha yüksek kalabilir. Bu tablonun nedeni şu şekilde irdelendi...

Haberin Devamı

/

ABD ve İran iki haftalık bir ateşkesi teyit ettikten sonra petrol fiyatlarında yaşanan sert düşüşe rağmen, enerji arzına büyük ölçüde bağımlı olan Avrupa, bu arzın uzun sürecek etkileri nedeniyle henüz rahat bir nefes alabilecek durumda değil.Geçen hafta AB Enerji Komiseri Dan Jørgensen. "O barış yarın sağlansa bile, öngörülebilir gelecekte normale dönemeyeceğiz" demişti.

Küresel fiyatlar Avrupalı tüketicilere nasıl yansıyor

/

Birçok Avrupa ülkesinde elektrik fiyatları, çoğunlukla gaz olan en pahalı üretim kaynağına göre belirleniyor."Yükselen gaz fiyatları, hem gazın doğrudan maliyeti hem de gazla çalışan santraller üzerinden elektrik üretim maliyetinin artması yoluyla, Birleşik Krallık ve Avrupa’daki enerji faturalarını yukarı çekiyor", dedi ateşkesten önce Euronews Business’a konuşan ICIS Birleşik Krallık ve Avrupa Gaz Uzmanı Ethan Tillcock.Sabit sözleşmeler ve devlet destekleri etkinin hissedilmesini geciktirebilir ya da hafifletebilir. Almanya’da TTF’ye endeksli toptan gaz fiyatları, elektrik fiyatlarını yaklaşık %40, hanehalkı gaz fiyatlarını ise yaklaşık %50–60 oranında etkiliyor; geri kalan kısmı vergiler, şebeke ücretleri ve politika maliyetlerinden oluşuyor. Petrolde ise Fransa Merkez Bankası’na göre rafine akaryakıt fiyatlarındaki %1’lik artış, vergiler dikkate alınmadan pompaya yansımadan önceki akaryakıt fiyatlarını yaklaşık %0,75 ve pompada nihai fiyatları da yaklaşık %0,3 oranında yükseltiyor.Ham petrol fiyatındaki 10 dolarlık artış, ulusal vergi sistemlerine bağlı olarak, Avrupalı tüketiciler için litre başına kabaca 3–6 avro sent ek maliyet anlamına geliyor. Kur farkları da önemli: Petrol ABD doları cinsinden fiyatlandığı için, eurodaki değer kaybı, gösterge fiyatlar değişmese bile maliyetleri artırıyor.Fiyat artışlarını sınırlamak için İtalya, Almanya, İspanya, Portekiz ve Avusturya’dan bakanlar, AB’den enerji şirketlerinin aşırı kârlarına vergi getirilmesini değerlendirmesini istedi.

Haberin Devamı

Fiyatların düşmesi için ne olması gerekiyor

/

Avrupa’nın baskıyı hafifletmek için başvurabileceği bazı araçları var. Bunlar arasında IEA’nın 400 milyon varillik paketinin parçası olan stratejik rezervler ve vergi indirimleri, sübvansiyonlar ve kota uygulamaları gibi ulusal önlemler bulunuyor.Ancak "bunlar durumu yalnızca geçici olarak yumuşatabilir", dedi ateşkesten önce Euronews Business’a konuşan Atlantik Konseyi Küresel Enerji Merkezi kıdemli dış uzmanı Andrei Covatariu.IEA, Körfez ülkelerinin yaşanan kesinti nedeniyle petrol üretimini günde en az 10 milyon varil azalttığını, bunun da küresel talebin yaklaşık %10’una denk geldiğini tahmin ediyor.Ancak işin sadece bir kısmı fiziksel arzla ilgili. Belirsizlik de önemli rol oynuyor.Covatariu, "Belirsizliğin tetiklediği büyük bir risk primi var, ama aynı zamanda akışlarda ve üretimde ciddi bir fiili kesinti de görüyoruz; yani tamamen psikolojiyle yönlenen bir piyasadan söz etmiyoruz" değerlendirmesinde bulundu.

Petrol fiyatlarını yukarı iten etkenler neler

/

Arz endişelerinin ötesinde, yatırımcılar, petrolün nihai teslim maliyetinde belirleyici olan savaş riski sigorta primlerini ve tanker navlunlarını da yakından izliyor. Navlun maliyetleri fırlamış durumda. Baltık Kirli Tanker Endeksi, 27 Mart’ta 3.737 puanla rekor kırdı; bu seviye, geçen yılın çoğunda yaklaşık 1.000 civarında seyreden endeksten çok daha yüksek. Ateşkesin ardından çarşamba öğleden sonra Avrupa’da seviye 2.000’in biraz üzerindeydi.Mart ayındaki yoğun saldırı döneminde, Körfez’e giden gemilere uygulanan savaş riski sigorta primleri, S&P Global’a göre, yedi günlük sigorta için gemi değerinin %1’ine kadar çıkarak dört katına yükseldi.Savaş öncesi seviyelere dönüş haftalar hatta aylar alabilir; bunun için kalıcı bir barış ortamının yanı sıra geçiş güvenliğinin kanıtlanması gerekiyor.Covatariu’ya göre bir barış anlaşması durumunda bile, stokların yeniden inşa edilmesi uzun sürdüğü için, Avrupalı tüketicilerin ödediği fiyatlarda kalıcı bir düşüşün gerçekleşmesi aylar alacak. Üstelik bölge genelinde 40’tan fazla enerji varlığı ciddi hasar gördüğü için arz hâlâ kısıtlı.Bir barış anlaşmasından sonra bile onarım çalışmaları aylar, hatta yıllar sürebilir; bu da arzı sıkı, fiyatları ise yüksek tutmaya devam edecektir.

Haberin Devamı

Doğal gaz fiyatları neden yüksek kalabilir

/

Son yaklaşık altı hafta boyunca, İran savaşıyla bağlantılı üretim kesintileri ve boğazdan sevkiyatın neredeyse durma noktasına gelmesi nedeniyle, Körfez’den gelen küresel LNG arzının önemli bir bölümü kayboldu ya da bloke edildi.Dünyanın en büyük LNG tesisi olan Katar’daki Ras Laffan zarar gördü. KatarEnergy, üretimin %17’sini devre dışı bırakmasının ardından bazı sözleşmelerde mücbir sebep ilan etti; kapasitenin tamamen toparlanmasının beş yılı bulabileceği belirtiliyor.Tillcock’a göre, Hürmüz Boğazı yeniden açılıp tüm gemi trafiği normale dönse bile, gaz piyasaları "Katar’dan fiilen sağlanabilen toplam hacmin azalması nedeniyle, savaş öncesine kıyasla daha düşük arzla karşı karşıya kalabilir".Avrupa LNG’sinin yaklaşık %8’ini Katar’dan sağlıyor ve şu anda arz yeterli görünse de, depolar yeniden doldurulurken rekabet giderek sertleşiyor. Avrupa gazının yaklaşık %40’ı LNG’den geliyor; bu da kıtayı küresel kesintilere karşı kırılgan hale getiriyor."Avrupa, küresel bir piyasa olan LNG’ye büyük ölçüde bağımlı; bu da başka yerlerdeki kesintilerin Avrupa’ya ulaşan LNG hacmini azaltabileceği anlamına geliyor", diye konuştu Tillcock.Kalan arz için Asya ile yaşanacak rekabet de fiyatları daha da yukarı çekebilir.

Bir barış anlaşmasından sonra ne olur

/

Beklendiği üzere ateşkes, gösterge petrol fiyatlarını hemen soğuttu; Brent ve WTI gelecek ay vadeli kontratları çarşamba öğleden sonra Avrupa’da sırasıyla %14 ve %16’dan fazla geriledi. Ancak bu seviyeler, varil başına savaş öncesi maliyetin hâlâ 20 dolar üzerinde.Gazda da fiyatlar kriz dönemindeki zirvelerden inse de, savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalması bekleniyor.Covatariu, "Avrupa’nın düşük stoklarını yeniden doldurmak zorunda olması nedeniyle, taban fiyatın kriz öncesine kıyasla daha yüksek olması muhtemel; bu yüzden barış anlaşması sonrasında yakın vadede MWh başına 40 avronun üzerindeki fiyatlar olası bir senaryo" değerlendirmesini yaptı.Piyasalar, İran ile ABD’nin çatışmayı nasıl sonlandıracağına ve bir barış anlaşmasına nasıl ilerlediğine yakından bakıyor.Covatariu, "Bir anlaşma imzalanırsa, özellikle de anlaşma sağlanana kadar Tahran’ın petrol altyapısında ilave bir kesinti yaşanmazsa, İran nispeten hızlı biçimde ilave hacimleri piyasaya sürebilir" dedi.Ancak pek çok şey barış anlaşmasının ayrıntılarına bağlı.Eğer barış anlaşması geride soru işaretleri bırakırsa, aralarında navlun ve sigorta maliyetlerinin de bulunduğu devam eden riskler nedeniyle fiyatlar yüksek kalabilir; Covatariu, "Bu yüzden çatışmanın ne kadar kalıcı biçimde sona erdiğine dair algı, anlaşmanın kendisi kadar önemli" diyerek sözlerini tamamladı.