"Hayata Dönüş"ün 12. yılı

F Tipi cezaevlerine karşı yürütülen ölüm oruçlarını sonlandırmak ve mahpusları cezaevlerine taşımak için düzenlenen ve 30 mahkumun öldürüldüğü "Hayata Dönüş"ün üzerinden 12 yıl geçti. Öğrencilerin, gazetecilerin, siyasi mahpusların tutulduğu, Parlamento kürsüsünde bile "izsiz işkence, sessiz ölüm" diye anlatılan F tipi cezaevlerinin filmi de yapıldı.

Türkiye, 19 Aralık 2000 sabahına, 20 ayrı cezaevine yönelik bir operasyonla uyandı. "Ölüm oruçlarını engellemek adına" yapılan bu operasyonda 30 tutuklu ve hükümlü ile iki asker öldü, 300 civarında tutuklu ve hükümlü yaralandı ve sakat kaldı. Müdahaleden sonra açılan 10 kadar davadan ikisi mahkûmların aleyhine sonuçlandı. Dördü zamanaşımından bitti; tutuklular ve jandarmaların birlikte yargılandığı bazı davalar ise karşılıklı beraatla sonuçlandı. Elde 10 yıl sonra açılabilen "Bayrampaşa" ve yedi yıldır devam eden "Ümraniye" davaları kaldı. "Bayrampaşa" davasında son olarak mahkeme dönemin Jandarma Genel Komutanı Orgeneral Aytaç Yalman'ın tanık olarak dinlenmesine karar verdi. Çoktan terhis olmuş erlerin sanık olduğu bu davalarda; hiçbir subay hâkim karşısına çıkmadı. Bayrampaşa'da jandarma, sorumlu olarak, çatışmada şehit olan bir askeri gösterdi; Ümraniye Davası'nda geçen yedi yıl boyunca 267 sanık jandarmadan yalnızca 94'ünün ifadesi alınabildi. Subaylar yargılanmadıkları gibi önce mahkemeler, sonra savcılıklar oyalandı. Sonuçta adalet, "Hayata Dönüş Davası"nda, hâlâ hayata dönemedi.

Rakamlarla "Hayata Dönüş"

20 cezaevine düzenlenen operasyonda kullanılan gaz bombası sayısı: 30 bin
Operasyona katılan askeri bölük sayısı: 40
Katliamı protesto ettiği için gözaltına alınan kişi sayısı. 2145

12 yıl sonra F tipleri

Aradan geçen 12 yılda, özellikle siyasi suçlardan cezaevine girenlerin konulduğu F Tiplerine protestocu öğrencilerden, gazetecilere, siyasetçilere kadar pek çok kişi konuldu. F Tipi cezaevleriyle ilgili veriler de ortaya çıkmaya başladı. 13 Aralık'ta TBMM Genel Kurulu'nda konuşan CHP Malatya Milletvekili Veli Ağbaba, F Tipi cezaevleriyle ilgili verilerin bir kısmını paylaştı. Ağbaba, "F tipi cezaevlerinde uygulanan politikalar mahpusları sessiz ölüme terk ediyor. F tipleri izsiz işkence, sessiz ölümdür. Türkiye'de cezaevleri deyince akla ölümler, yangınlar, tecavüzler ve isyanlar geliyor" dedi. Şanlıurfa Cezaevi'nde 13 mahpusun yanarak öldüğünü, Osmaniye Cezaevinde en basit ihtiyaçların açlık grevlerine neden olduğunu, Sincan F Tipi Cezaevinde telefon hakkının tekmil verme kuralına bağlı olduğunu, tekmil vermeyen mahpusların aileleriyle görüştürülmediğini, İzmir Şakran Cezaevinde kadın mahpusların askerler ve gardiyanlar önünde çırılçıplak soyundurularak aranmaya zorlandığını anlatan ve bunların "utanç sayfası" olduğunu vurgulayan Ağbaba, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Gezdiğim F tipi cezaevlerinin tamamında çıplak arama ve oyluk araması vardır. Türkiye bu utançtan derhal kurtulmalıdır. Tekirdağ F Tipi Cezaevlerindeki uygulamalar Hitler kamplarını aratmamaktadır. Keyfi disiplin cezaları F Tipinin olağan uygulamalarıdır. Alman nizamnamesinden esirler için alınan bir sistem olan F Tipleri denetlemek, küçültmek ve aşağılamak üzerine kurulmuştur. Bir mahkumun deyimiyle, F tipi cezaevleri 'insan akıl ve zekasının zirvesidir'. 12 Eylül döneminde bile olmayan aşağılamalar bu dönemde yaşanıyor. Sincan F Tipi cezaevinde yatan Sarp Kuray diyor ki; 'Benim 12 Eylül öncesinde ve sonrasında yaşamım hapishanede geçti. Karşılaştırdığımda 12 Eylül öncesinde yattığım askeri cezaevleri F Tipi yanında cennet diyor. Ne işkence, ne mahpusluk bana kar etmedi. Ancak F Tipindeki yalnızlaştırmalarla belimizi bükmeye çalışıyorlar' diyor. Türkiye'deki cezaevleri sağlıklı girilip, hasta, hatta tabutla çıkılan yerlerdir. Kanser hastası Muhlis Batur evinde,  Magdelena Marta ülkesinde ölmek istedi. Biri hastane köşesinde biri hapishanede öldü. Türkiyede en uzun süreli cezaevinde yatan mahkûmlardan biri Cemil Erdem Tekirdağ'da kanser oldu. Şimdi Edirne hastanesinde ölümü bekliyor, ama tahliye edilmiyor! Bilinmelidir ki; tutuklu kişi özgür bir insanın tüm sağlık haklarına sahiptir.  Cezaevlerinde olmak cezaevinde ölmek demek değildir. Tekirdağ hapishanesinde içme suyuna kanalizasyon suyu karışması nedeniyle 200 mahpus zehirlendi, Kandıra F Tipi Hapishanesinde yatan ve bir böbreği alınan Cevdet Bayır'ın elleri ve ayakları yatağa kelepçelenerek ameliyat edilmek istendi. Cezaevlerinin mimarisi ve yaşam koşulları mahpusları fiziksel ve psikolojik olarak yavaş yavaş öldürüyor. Cezaevlerindeki yaşamlarında en ufak bir ayrıntı bile sorun olmaktadır. Mahpusların giyecek alması sorun, yemek yemesi sorun, beş kitap uygulaması nedeniyle kitap alması ve okuması sorun, mektuplar sorun, ailelerle görüşmeleri sorun, türkü söylemek sorun, renkli kalem sorun,  karakalem, beyaz kâğıt serbest, karakalemle çizilen Che ve Deniz Gezmiş resimleri yasak! TV izlemek sorun, yandaş medya serbest. İMC, Yol, Cem, Hayat ve Barış tv istenmesine rağmen yasak. İmam, Rahip serbest, Dede yasak. Mahpusların yaşadıkları bunlar. Ya ailelerin yaşadıkları. Aileler kadınlar taciz ediliyor iç çamaşırlarına kadar aranıyor. Bu koşullar altında mahpusların sağlıklı kalmaları mümkün değildir. Anlaşılan; hastalıklı, vebalı, düşman olarak görülen bu insanların yok olmalarında bir sakınca görülmemektedir."

Grup Yorum filmini yaptı

Öte yandan, Grup Yorum'un tasarladığı ve yapımcılığını üstlendiği, F tipi hapishanelerdeki tecrit uygulamasını anlatan, 9 yönetmen ile ortaklaşa yürütülen "F Tipi Film"in galası da bu akşam yapılacak. Ezel Akay, Sırrı Süreyya Önder, Barış Pirhasan, Aydın Bulut, Hüseyin Karabey, Reis Çelik, Vedat Özdemir, Mehmet İlker Altınay ve Grup Yorum'un kısa filmlerinden oluşan film, Kocaeli’de oluşturulan F tipi hapishane dekorunda çekildi. Hayata Dönüş operasyonunun yıldönümü olan bugün galası yapılacak film, 21 Aralık'ta tüm Türkiye'de ve Avrupa'da vizyona girecek.