SON DAKİKA
'BEYİN YİYEN AMİP' ALARMI: Dünyada Hızla Yayılıyor! Türkiye’de Görülebilir mi? Uzman İsim Açıkladı
ABD’de 11 yaşındaki Steve Smelski’nin, Kosta Rika tatili sonrası “beyin yiyen amip” olarak bilinen Naegleria fowleri nedeniyle hayatını kaybettiği belirlendi. Sıcak tatlı sularda yaşayan bu mikroskobik canlı, burundan vücuda girerek ciddi beyin enfeksiyonuna yol açabiliyor. Uzmanlar, Türkiye’de görülme riskinin son derece düşük olduğunu ancak sıcak ve durgun sularda yüzerken tedbirli olunması gerektiğini belirtiyor.
ABD’de 11 yaşındaki Steve Smelski ailesiyle birlikte tatile gittiği Kosta Rika’dan döndükten bir kaç gün sonra hayatını kaybetti. Smelsk’inin hayatını kaybetmesinin nedeninin ise Bilimsel adı Naegleria fowleri olan beyin yiyen amip olduğu anlaşıldı. Peki beyin yiyen amip nedir? Türkiye’de görülebilir mi?
Beyin yiyen amiple ilgili bilinmesi gerekenleri Enfeksiyon Hastalıkları ve Mikrobiyoloji Uzmanı Prof. Dr. Fatma Bozkurt anlattı. Bilimsel adı Naegleria fowleri olan bu mikroskobik canlı, halk arasında "beyin yiyen amip" olarak bilinse de bu ifade bilimsel bir tanım değildir. Naegleria fowleri, sıcak tatlı sularda yaşayabilen tek hücreli bir amiptir.
Özellikle yaz aylarında su sıcaklığının yükseldiği göl, gölet, nehir ve sıcak su kaynaklarında çoğalabilir. Bu canlı doğada yaygın olarak bulunmasına rağmen insanlarda hastalık oluşturması oldukça nadir görülen bir durumdur.
Amip, burun yoluyla vücuda girdikten sonra koku sinirlerini takip ederek beyne ulaşabilir ve burada Primer Amibik Meningoensefalit (PAM) adı verilen ciddi bir beyin enfeksiyonuna yol açabilir. Hastalık hızlı ilerleyebildiği için erken tanı ve tedavi büyük önem taşır.
Naegleria fowleri; sıcak ve durgun tatlı su göllerinde, nehirlerde, göletlerde, termal ve jeotermal sıcak su kaynaklarında, yetersiz bakım yapılan havuzlarda ve yeterince dezenfekte edilmemiş su parklarında görülebilir.
Deniz suyunun tuzlu yapısı nedeniyle bu amibin denizde yaşaması beklenmez. Ayrıca düzenli olarak klorlanan yüzme havuzlarında bulunma riski de oldukça düşüktür.
Burun yoluyla bulaşıyor Toplumda en sık karşılaşılan yanlış bilgilerden biri, bu amibin su içilmesiyle bulaştığı düşüncesidir.
Naegleria fowleri, su içmekle bulaşmaz. Enfeksiyonun gelişebilmesi için amip içeren suyun burundan kuvvetli şekilde girmesi gerekir.
Özellikle göl veya nehirde balıklama atlamak, su sporları yapmak ya da dalış sırasında burna su kaçması bulaş açısından risk oluşturabilir.
Amip burundan girdikten sonra koku sinirleri boyunca ilerleyerek beyne ulaşabilir. Sindirim sistemi yoluyla alındığında ise mide asidi nedeniyle enfeksiyon oluşturmaz.
Bugüne kadar Naegleria fowleri enfeksiyonunun insandan insana bulaştığını gösteren bir kanıt bulunmamaktadır. Hastalık yalnızca çevresel maruziyet sonucu gelişmektedir. Amiple temas sonrası 1 ila 12 gün içerisinde ortaya çıkar.
İlk dönemde; şiddetli baş ağrısı, ateş, bulantı, kusma, halsizlik görülebilir. Hastalık ilerledikçe daha ciddi nörolojik bulgular gelişebilir.
Ense sertliği, ışığa karşı hassasiyet, bilinç bulanıklığı, denge kaybı, havale, halüsinasyon, bilinç kaybı ve koma gibi bakteriyel menenjit ile benzerlik gösterebilir.
Özellikle sıcak tatlı sularda yüzme öyküsü bulunan kişilerde bu belirtiler görüldüyse mutlaka hastaneye başvurulmalıdır.
Bu enfeksiyondan korunmanın yolları aslında çok basittir. Yaz aylarında sıcak ve durgun tatlı sularda yüzerken burnunuza su kaçırmamaya çalışmak, göl veya nehirlerde dalış yaparken burun tıkacı kullanmak, burnunuza yüksek basınçla su girmesine neden olacak hareketlerden kaçınmak, düzenli dezenfekte edilmeyen havuzları tercih etmemek başlıca yollardır.
Primer Amibik Meningoensefalit çok ciddi seyreden bir enfeksiyondur. Erken tanı konulması tedavi şansını artırabilir. Yoğun bakım koşullarında çeşitli antiparaziter ve antifungal ilaçlar ile destek tedavileri uygulanmaktadır.
Son yıllarda erken teşhis sayesinde kurtulan hasta sayısında artış bildirilmiş olsa da hastalık halen yüksek ölüm oranına sahip enfeksiyonlardan biri olarak kabul edilmektedir.
Bu nedenle belirtilerin ortaya çıkması halinde vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulması büyük önem taşır.
Türkiye’de risk durumu nedir?
"Beyin yiyen amip" ifadesi dikkat çekici olsa da toplumda gereksiz paniğe neden olmamalıdır. Çünkü hastalık son derece nadirdir. Türkiye’de ise görülme olasılığı neredeyse yok denecek kadar azdır. O yüzden gereksiz korkuya gerek yok. Sadece tedbirli olmakta fayda var.