HASTALIK DEĞİL İŞARET: Aniden Bayılma! Vücut Birkaç Saniyeliğine Işıkları Kapatıyor: Sebebi Bu Olabilir
Bayılma çoğu zaman saniyeler içinde geçiyor ve kişi kısa sürede normale dönüyor. Ancak uzmanlara göre bu kısa süreli bilinç kaybının altında basit bir tansiyon düşmesinden ciddi kalp ritim bozukluklarına kadar birçok neden bulunabiliyor. Özellikle egzersiz sırasında, hiçbir uyarı olmadan veya kalp hastalığı bulunan kişilerde gelişen bayılmalar mutlaka araştırılmalı.
Birkaç saniyelik bilinç kaybı çoğu kişiye önemsiz görünebilir ancak vücudun “ışıkları kapatmasına” neden olan asıl sorun, bazen kalpten gelen ciddi bir uyarının habercisi olabiliyor.
Prof. Dr. Osman Müftüoğlu Sabah'taki köşesinde "Bayılmayı Hafife Almayın" dedi, önemli uyarılarda bulundu.
Bayılmak, tıptaki adıyla senkop, çoğu zaman birkaç saniyelik bir olaydır. İnsan düşer, kısa süre sonra kendine gelir ve çoğu zaman ilk cümle şudur:
"Bir şeyim yok hocam." Sorun da tam burada başlıyor. Çünkü bayılmanın kendisi birkaç saniye sürebilir ama arkasındaki neden bazen basit bir tansiyon düşmesinden, bazen de ciddi bir kalp ritim bozukluğuna kadar uzanabilir.
New England Journal of Medicine'ın yeni klinik değerlendirmesi de senkop konusunda önemli bir hatırlatma yapıyor: Bayılma bir hastalık değil, bir belirtidir. Asıl mesele neden bayıldığınızı bulmaktır.
Senkopun temel mekanizması aslında oldukça basit: Beyne giden kan akımı kısa süreliğine azalıyor. Beyin de buna pek tolerans göstermiyor. Kan akımı yeterince düşünce adeta birkaç saniyeliğine "sistemi kapatıyor".
Kişi bilincini ve postürünü kaybediyor; yere yatınca beyne kan akımı düzeliyor ve çoğu zaman hızla kendine geliyor. Ama neden kan akımının düştüğü kritik soru.
Senkopun üç büyük grubu var:
Refleks senkop: En sık görüleni. Korku, ağrı, sıcak ortam, uzun süre ayakta kalma, kan görme gibi durumlarla ortaya çıkabilir. Genellikle daha masumdur.
Ortostatik senkop: Ayağa kalkınca tansiyonun belirgin düşmesidir.
Susuzluk, bazı tansiyon ilaçları, idrar söktürücüler ve yaşla birlikte otonom sinir sistemindeki değişiklikler önemli nedenler arasındadır.
Kardiyak senkop: En fazla dikkat edilmesi gereken gruptur. Ritim bozuklukları, kalp kapak hastalıkları veya başka yapısal kalp sorunları nedeniyle gelişebilir.
Özellikle egzersiz sırasında ortaya çıkan, hiçbir uyarı vermeden gelen veya kalp hastalığı olan bir kişide görülen bayılma daha ciddi değerlendirilmelidir. Modern tıbbın bazen unuttuğu eski bir gerçek burada hâlâ geçerli.
Bayılan herkesi hemen MR'a, tomografiye ve onlarca kan testine sokmak doğru başlangıç değil. İlk değerlendirmede dört şey son derece değerli: İyi bir öykü, olayı gören kişinin anlatımı, yatarak ve ayakta tansiyon ölçümü, fizik muayene ve EKG.
Özellikle olayı gören kişinin anlattıkları altın değerinde olabilir. Bayılmadan önce bulantı oldu mu? Terledi mi? Çarpıntı hissetti mi? Ayağa kalktıktan hemen sonra mı oldu? Egzersiz sırasında mı gelişti? Ne kadar süre bilinçsiz kaldı? Kendine gelir gelmez normale döndü mü? Çünkü gerçek senkopta bilinç genellikle kısa sürede geri gelir.
Uzun süren bilinç bulanıklığı başka nedenleri, özellikle nöbet gibi durumları düşündürebilir. Bazı özellikler alarm zili gibidir:
Egzersiz sırasında bayılmak
Otururken veya yatarken bayılmak
Öncesinde çarpıntı veya göğüs ağrısı olması
Bilinen kalp hastalığının bulunması EKG'nin anormal olması
Ailede genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunması
Tekrarlayan ve açıklanamayan bayılmalar
Bayılma sırasında ciddi yaralanma olması
Bu durumda "tansiyonu düşmüştür" deyip geçmek doğru değildir.
Holter, uzun süreli ritim kaydı, ekokardiyografi, efor değerlendirmesi veya seçilmiş hastalarda başka ileri incelemeler gerekebilir.
Her bayılma tehlikeli değildir. Hatta senkopların önemli bir bölümü iyi huyludur.
Ama mesele şu: Masum bayılmayla tehlikeli bayılma ilk bakışta birbirine benzeyebilir. Bu nedenle özellikle ilk kez ortaya çıkan, tekrarlayan, egzersizle ilişkili veya kalp hastalığı bulunan bir kişide gelişen bayılmayı küçümsemeyin.
Çünkü bazen beden bize uzun bir mektup göndermez. Birkaç saniyeliğine ışıkları kapatır. Ve o birkaç saniyelik karanlık, kalbin gönderdiği önemli bir uyarı olabilir.