SON DAKİKA
İşte Türkiye'de Havası EN KİRLİ Şehirler! Peki İstanbul İlçelerinde Durum Ne? Tetiklemediği Hastalık Yok: Akciğer Kanseri, KOAH, Alzheimer... Rakamları Duyunca Şoke Olacaksınız
Hava kirliliği Türkiye'de ve dünyada sağlığı ciddi anlamda tehdit ediyor. Yapılan yeni bir araştırmada Alzheimer ve demans semptomlarının çevresel faktörlerle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Ölümcül hastalıklara da davetiye çıkaran hava kirliliği sadece Türkiye'nin değil dünyanın da sorunu. Peki kirli hava hangi hastalıklara zemin hazırlıyor? Türkiye'nin havası en kirli şehirleri nereler? İstanbul'da durum ne? Selin Irmak KAÇMAZ'ın haberi...
Hava kirliliğini çoğu zaman gözümüzle göremiyoruz ama o hayatımızı tehdit edecek kadar ciddi bir tehlike arz ediyor.
Yapılan yeni bir araştırma, Alzheimer ve demans semptomlarının çevresel faktörlerle bağlantılı olduğunu gösteriyor. Özellikle de hava kirliliği ile...
Öte yandan hava kirliliği sadece bilişsel fonksiyonları tehdit etmiyor, ölümcül de olabiliyor. Hem dünyada hem de Türkiye’de ise veriler hiç iç açıcı değil.
Sadece son iki yılda ülkemizde yaklaşık 127 bin kişi hava kirliliği nedeniyle hayatını kaybetti. Bu sayı dünya genelinde ise tam 8,1 milyon!
Pennsylvania Üniversitesi Perelman Tıp Fakültesi'ndeki araştırmacılar, hava kirliliğinin beyindeki toksik proteinlerin birikimini hızlandırabileceğini ve bunun da bilişsel gerilemeyi hızlandırabileceğini buldu.
JAMA Neurology dergisinde yayımlanan çalışmada ince partikül yani kirletici olarak bilinen PM2.5 oranının demansta ve Alzheimer'da görülen beyin değişiklikleri ve semptomların şiddeti ile nasıl bağlantılı olduğunu araştırıldı.
Penn Medicine Beyin Bankası'nda 1999'dan 2022'ye kadar vefat eden 602 kişinin beyinleri incelendi. Katılımcılar arasında yaygın demans ve hareket bozuklukları olanların yanı sıra demansı olmayan yaşlı yetişkinler de yer aldı.
Araştırmacılar, her bir kişinin ölümden önceki yıl veya son demans değerlendirmesinden önceki yıl ne kadar hava kirliliğine maruz kaldığını ev adreslerine dayanarak tahmin ettiler.
Daha fazla kirliliğe maruz kalan kişilerin beyinlerinde Alzheimer benzeri değişikliklerin daha ileri düzeyde olduğu görüldü. PM 2.5'taki her artışın, Alzheimer'ın daha şiddetli olma ihtimalini %19 oranında artırdığı belirlendi.
Çalışmada ayrıca, ölmeden önce demans değerlendirmesi yapılan 287 kişiden oluşan daha küçük bir grup da ele alındı.
Bu grup için PM2.5'e daha fazla maruz kalmanın, hafıza kaybı, yargılama bozukluğu, kişisel bakım ve konuşmada zorluk gibi bilişsel ve işlevsel gerilemenin kötüleşmesiyle bağlantılı olduğu görüldü.
Araştırmacılara göre, hava kirliliği ile demans şiddeti arasındaki bağlantının yaklaşık %63'ü Alzheimer ile ilişkili beyin değişiklikleriyle açıklanabilir.
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanya Sorumlusu Emel Türker Alpay, “Türkiye'de havası en kirli şehirleri anlattı, “Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP) geçtiğimiz hafta Türkiye’nin temiz hava karnesini ortaya koyduğu Kara Rapor 2025’i yayınladı.
Genel hava kirliliği verilerine göre en yüksek kirliliğe sahip iller:
Iğdır, Erzincan, Kütahya. Fakat Türkiye’de hava kirliliği halen düzenli ve yeterli olarak ölçülmüyor” dedi ve ekledi:
“Son rapora göre Türkiye’de Dünya Sağlık Örgütü standartlarına göre havası temiz bir il yok!”
Temiz Hava Hakkı Platformu'nun 2025 raporunda dikkat çeken veriler yer aldı.
Partikül madde PM2.5 hava kirliliğinin Türkiye ekonomisine yükü ilk kez hesaplandı:
Bir yılda 138 milyar dolar; 2024 GSYH’sinin yaklaşık yüzde 10’u. En önemli önlenebilir ölüm nedenlerinden olan hava kirliliğinin düzeyi Dünya Sağlık Örgütü'nün önerdiği seviyeye çekilirse Türkiye’de yılda en az 60 bin hayat kurtarılabilir.
İstanbul'da havası en temiz ve en kirli ilçeleri sorduğumuz Alpay, şu bilgileri verdi:
-- 2023-24 verilerine göre Kartal, Esenyurt, Mecidiyeköy ve Yenibosna kirliliğin en yüksek olduğu ilçeler.
-- Yine aynı verilere göre kirliliğin en düşük ölçüldüğü iller Büyükada, Şile, Kumköy ve Sarıyer.
-- THHP raporuna göre Sultangazi bölgesinde de Cebeci taş ocakları nedeniyle ilçe halkı yılın 263 günü kirli hava soludu.
“Kara Rapor’da yapılan hesaplamalara göre Türkiye’de 2023 ve 2024’te, ince partikül madde PM2.5 kirliliği nedeniyle sırasıyla 63 bin 851 ve 62 bin 644 erken ölüm meydana geldi” diyen Emel Türker Alpay ekledi:
“Eğer PM2.5 düzeyi Dünya Sağlık Örgütü’nün önerdiği yıllık ortalama 5 µg/m³ seviyesine indirilebilseydi yılda 60 binin üzerinde ölümü önlenebilirdi.
2024’te hava kirliliğine bağlı ölüm oranının en yüksek olduğu il Osmaniye (yüzde 33,8) olurken, toplam ölümlerin sayısal olarak en fazla görüldüğü iller İstanbul, İzmir, Bursa ve Ankara oldu.”
