İran’da güç piramidi değişiyor: Yeni dini lider kim olacak? İşte yeni dönemin şifreleri

Buse Güngör | CNNTurk.com Muhabiri buse.gungor@cnnturk.com.tr

İran’da dini lider Ali Hamaney’e yönelik suikast iddiaları sonrası gözler yeni liderin kim olacağına çevrildi. Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Ayşe Küçük, saldırının rejimin kırılganlığını artırabileceğini ve ülke içinde radikalleşmeyi tetikleyebileceğini belirtti. Yeni liderin 88 üyeli Uzmanlar Meclisi tarafından seçileceğini hatırlatan Küçük, Ali Laricani, Hasan Humeyni ve Mücteba Hamaney’in adının öne çıktığını ancak sürpriz bir ismin de çıkabileceğini ifade etti. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ise güçlü bir aday olmadığı görüşünde olduğunu söyledi. Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger ise İran’daki hiyerarşik yapıya dikkat çekerek dini liderin yalnızca dini değil, askeri, siyasi ve yargısal yetkileri de elinde bulundurduğunu vurguladı. Yeni liderin seçimi, hem İran iç siyaseti hem de bölgesel dengeler açısından kritik önem taşıyor.

İran’da dini lider Ali Hamaney’e yönelik suikast iddiaları ve saldırı süreci, ülkenin siyasi ve dini geleceğine ilişkin tartışmaları beraberinde getirdi. Uzmanlar, hem rejimin kırılganlığı hem de yeni liderin kim olacağı konusunda dikkat çekici değerlendirmelerde bulundu.

“BU SALDIRI İRAN’DA RADİKALİZMİ ARTIRABİLİR”

Uluslararası İlişkiler Uzmanı Dr. Ayşe Küçük, yaşanan gelişmenin İran açısından son derece kritik olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı:

“Bence bu kırılganlığı ilk aşamada arttıracaktır. Yani çok ciddi bir suikaste karşı karşıya kaldı İran ve bu aslında ulusal onurlarına, saygınlıklarına ve ülkenin rejimine yönelik doğrudan bir tehdit açıklamasıydı aynı zamanda.”

Küçük’e göre yeni dini liderin kim olacağına dair çeşitli isimler gündemde. Hamaney’in oğlu Mücteba Hamaney’in adı geçerken, Hasan Humeyni ve Ali Laricani gibi isimler de öne çıkıyor.

“Birkaç isimden bahsediliyor şu anda Hamaney'in yerine gelmesi düşünülen. Adı oğlunun da adı geçiyor. Fakat Hasan Humeyni'nin ve Ali Ranican'ın zannediyorum Ayetullahlık mertebeleri var. Dolayısıyla ille de Ayetullah olması gerekmiyor bu arada. Onu da ifade etmek lazım. Çünkü Ali Hamaney kendisi seçildiğinde Ayetullah değildi. Hızlı bir şekilde Ayetullahlaştırılmıştı.”

Küçük, özellikle Ali Laricani’nin güçlü adaylardan biri olduğuna dikkat çekiyor:

“En kuvvetli aday olarak Laricani'nin isminin geçtiği söyleniyor. Çünkü İran'ın hem nükleer müzakerelerdeki pazarlığını yürütmüş olması açısından hem diplomatik olarak tecrübeli birisi olması açısından hem hayatını kaybeden İran dini liderinin kendisine olan güveninden ötürü ismi çok geçen isimler var.”

88 KİŞİLİK UZMANLAR MECLİSİ BELİRLEYİCİ OLACAK

Yeni dini liderin seçimi, 88 üyeden oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından yapılacak. Dr. Küçük bu noktaya dikkat çekiyor:

“Sonuç itibariyle 88 kişilik bir Ayetullahlar Komitesi tarafından seçilecek yeni dini lider ve bu insanların pek çoğunu öyle ya da böyle Ali Hamaney bizzat kendisi atadı. Dolayısıyla kendisine yakın birisinin olması daha muhtemel gibi görünüyor.”

Küçük’e göre bu tür saldırılar iç siyasette radikalleşmeyi artırabilir:

“Böyle olaylar genel anlamıyla böyle saldırılar ülke içerisindeki radikalizmi de arttırır. Yani bir tepki doğurur ki tepkinin de kendi açısından baktığınızda oldukça haklı olduğunu söyleyebiliriz.”

Ancak süreç bu kez geçmişten farklı olabilir:

“Humeyni bir gün sonrasında Hamaney seçilmişti. Ancak bu sefer bir savaş halindeler. Bu nedenle çok hızlı olacak mı? Kurul toplanabilecek mi? Bunu bilmiyoruz tam olarak.”

ADAYLAR: HASAN HUMEYNİ, MÜCTEBA HAMANEY VE ALİ LARİCANİ

Hasan Humeyni önde gelen isimlerden biri ve Hamaney'in oğlu Mücteba Hamaney'in de bu göreve getirilebileceği yönünde haberler var. Ama tabii Ali Hamaney'in ailesinin de birçok ismin hayatını kaybettiğini biliyoruz. Oğlu Mücteba'nın hayatta olup olmadığına dair bir bilgi de yok.

Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın adı da tartışmalarda geçiyor. Ancak Küçük bu ihtimali zayıf görüyor:

“Ben zannetmiyorum. Daha güçlü birisi olacağını düşünüyorum. Yani Pezeşkiyan bu süreçte biraz sanırım yıprandı. İran rejiminin geneli gibi. Daha üzerinde bu kadar fazla şey olmayan bir isim… bu sürecin içerisinde olan doğrudan doğruya yönetimde olan bir isimden ziyade belki de kamuoyunda daha az bilinen ama Ayetullahlar arasında saygınlığı olan bir ismin olabilmesi ihtimali söz konusu.”

Küçük ayrıca sürpriz bir ismin de çıkabileceğini belirtiyor:

“Hatta şu da olabilir. Bizim hiç tahmin etmediğimiz bir ismi de aslında İran'da seçebilirler.”

“İRAN’DA HİYERARŞİYİ DOĞRU OKUMAK GEREKİR”

Prof. Dr. İrfan Kaya Ülger ise İran’daki güç yapısının iyi analiz edilmesi gerektiğini vurguluyor:

“İran'daki hiyerarşiye bakmak lazım. Şimdi İran'da bir üçgen düşünelim. Yani tepede dini lider, onun altında Uzmanlar Konseyi, üçüncü sırada Anayasayı Koruyucular Konseyi, dördüncü sırada Cumhurbaşkanı, onun altında İslami Şura Meclisi ve en altta da Devrim Muhafızları.”

Yeni liderin Uzmanlar Konseyi içinden seçileceğini belirten Ülger, Ali Laricani’yi güçlü aday olarak görüyor:

“Bu hiyerarşi içerisinde aslında yeni dini lider şekillenecek ve Uzmanlar Konseyi içerisinden seçilecek. Yani Ayetullahların içerisinden seçilecek. Tabii ki en güçlü aday burada Ali Laricani ama bunun dışında bir başka isim de tespit edilebilir.”

DİNİ LİDERLİK MAKAMI: SADECE DİNİ DEĞİL SİYASİ VE ASKERİ GÜÇ

Ülger, dini liderin İran’daki konumunu şu sözlerle açıklıyor:

“Hayatını kaybeden dini lider Ali Hamaney çok güçlü bir siyasi tecrübeye sahipti. 1989'da Humeyni'nin vefatından sonra seçildi ve 36 yıldır görevde kaldı. Bu süre boyunca tüm hiyerarşinin tepesindeydi. Sadece dini lider değil; Silahlı Kuvvetlerin başı, ekonomiyi önemli ölçüde yöneten, yargı yetkisi kendisine bağlı olan bir makam.”

Ayrıca Şii inancı açısından konumunun önemine dikkat çekiyor:

“Müçtehit olarak kabul ediliyor. Şia inancında kayıp imamın, 12. imamın temsilcisi. İran’ın hem dini lideri hem yöneticisi hem de İran dışında tüm Şii dünyasında örtülü ya da açık etkisi var.”

Ülger, İran liderinin Irak, Lübnan, Yemen’deki Husiler ve Afganistan’daki Hazaralar üzerinde de dini nüfuz sahibi olduğunu belirtiyor:

“Irak başta olmak üzere Lübnan’da, Ensarullah Harekatı Husiler arasında ve Afganistan’daki Hazaralar tarafından merci-i taklit olarak kabul ediliyor.”

İLGİLİ HABER

DÜNYA

HAMANEY ÖLDÜ MÜ? İran'ın dini lideri Ali Hamaney kimdir? ABD başkanı Trump açıklamıştı, gerçek ortaya çıktı