Eko-Politik Akış Günceli

Ekonomi literatüründe “özellikli günler/kutlama (festivity) ekonomisi” olarak ele alınan bu standart dışı konjonktür çerçevesi, geçici ve döneme mahsus satınalma karar ile piyasa gelişmelerini gündeme getiriyor. Geride bıraktığımız Ramazan Bayramı özelinde, gıda fiyatları ağırlıklı bir fiyat artışı etkisi yaşandığı biliniyor. Senelerdir ifade edilen bu enflasyon arttırıcı etkinin son dönemde Merkez Bankası çalışmalarına konu edildiği izleniyor. Anlaşılıyor ki; Ramazan etkisi, gıda kategorilerinin tamamında ve kalıcı fiyat artışı sonucuna yol açıyor.

Önümüzdeki Kurban Bayramı ise, elbette “kurban ekonomisi” üzerinden değerlemeye alınıyor. TZOB ( Türkiye Ziraat Odaları Birliği), bu sene 3,3 milyon adet kurban ile 192 milyar Liralık bir katma değer ortaya çıkacağını tahminini paylaşıyor. Kurban sayısı dağılımında, 2,5 milyon küçükbaş ve 8 yüzbine yakın büyükbaş kesimi öngörülüyor. Kurbanlık fiyatları il bazında farklılık göstermek ile birlikte, küçükbaş kategorisinde 15-45 bin; büyükbaşlar için 120-450 bin Lira olarak gerçekleşmesi öngörülüyor. Özellikle, derilerin yanlış değerlendirmesinden (yüzme ve saklama aşamalarında) doğabilecek kayıplara dikkat çekiliyor. Uzman kasaplık hizmetlerinin gerek ve katkısı yeniden vurgulanır iken, bu dönemde ilgili hizmetler için 8 milyar Lirayı aşkın bir ciro oluşması bekleniyor.

Kurbanlık fiyat enflasyonunun,yıllık olarak; küçükbaş klasmanı için %30; büyükbaş kategorisi için %40 düzeyinde gerçekleştiği hesaplanıyor. Ancak, satınalma gücündeki erimeye işaret etmek bakımından, daha uzun erimli bir zaman aralığını dikkate almak ve çıpalama/kıyaslama yapmak gerekiyor. Beş yıl önce Diyanet tarafından açıklanan referans kurbanlık fiyatı 900 Liranın altında ve bayram ikramiyesi 1000 Lira iken, güncel referans kurban bedelinin 18 bin Liraya; bayram ikramiyesinin ise ancak 4 bin Lira düzeyine geldiği görülüyor. Enflasyonun, satınalma güç ve kapasitesi bakımından ortaya çıkardığı “erime/gerileme etkisi” bu özellikli örnekle yeniden kendisini gösteriyor.

On milyonlarca insanın seyahat hareketliliği yarattığı Çin Yeni Yıl Bayramı ölçeğine ulaşmasa da, dünyanın her yerinde, şenlik dönemlerinde seyahat/iç turizm temelli ekonomik aktivitelerin arttığı biliniyor. Kurban Bayramı dolayısıyla mobilite kazanacak kişi sayısının 15 milyona; oluşturulacak ekonomik katma değerin ise 200 milyar Lira hacmine ulaşması bekleniyor. Sadece İstanbul özelinde, otel doluluk oranlarında beşte bir oranında artış öngörülüyor. Standart bayram süresinin uzatılmış bir takvime uzatılmış olmasının, başta turizm sektörüne sağladığı ek imkanların sonuçları şimdiden yaşanıyor.

TÜİK’in bayram öncesinde yayınladığı istatistikler arasında güncel Doğum İstatistikleri “eşitler arasında birinci” sırada ele alınmak gerekiyor. Toplam doğurganlık hızı (15-49 yaş grubundaki kadınların ortalama çocuk sayısı) son yirmibeş yılda; 2,38 düzeyinden 1,42 seviyesine geriliyor ve yaklaşık on yıldan bugüne, nüfusun yenilenme seviyesi (mevcut nüfusu koruma için gerekli oran) olan 2,10 kritik eşiğinin altında kalıyor. Gelinen bu noktada, gelişmeleri bir istatistik tablosu ötesinde; milli beka (varlığını sürdürme) planına taşımak gerektiği bir kere daha ortaya çıkıyor.

Üçüncü ayını doldurmasına sayılı günler kalan ve halen sönümlenme / müzakere statüsünü koruyan Körfez Savaşı için olumlu beklentiler, Trump’ın son açıklamaları ile artmış bulunuyor. Özellikle Hürmüz Boğazı trafiğinde rutine dönüş opsiyonlarının yeniden devreye girmesi bekleniliyor. ABD, Rusya ve Çin lider zirvelerinden, İran lehine açık ve net destek duruşu çıkmamış olmasının, bu ülkenin müzakere pozisyonuna destek sağla(ya)madığı izleniyor. ABD Başkanı’nın, mekik diplomasisi yoluyla anlaşma kulvarında artık neticeye ulaşma temposunu hızlandırdığı ifade ediliyor. Beklentilerde ortaya çıkan iyimser hava kesin olmak ile beraber, daha önce yaşananlar, “mülahazat hanesinin boş tutulması” gereğini hatırlatıyor.

Savaş gölgesinde kalan pek çok eko-politik başlık arasında, küresel ticarette ABD-Trump gümrük vergileri üzerinden yürütülen Ticaret Savaşları yer alıyor. Bu konuda, Çin tarafının, Afrika kıtasının tamamını oluşturan 54 ülke için, sadece birisi (Tayvan’ı tanıyan Eswatini) hariç , gümrük vergilerini sıfırlama hamlesi dikkat çekiyor. ABD’nin karşı duruş ve politikaları bakımından beklentiler yeni bir düzeye taşınmış bulunuyor. Türkiye açısından, başta AB Gümrük Birliği revizyonu gelmek üzere, serbest ve tercihli ticaret anlaşmaları kulvarlarında yapılması gerekenlerin varlık ile aciliyeti, bir kere daha kendilerini hatırlatıyor.

Değerli okurlarımıza, esenliklerle dolu bir Kurban Bayramı dilek ve temennilerimizi paylaşıyoruz.