İstatistik ve Merkez’in İşaret Ettiği..

TCMB, başta iş dünyasının son dönemde yüksek perdeden dile getirilen görece yüksek montanlı indirim beklentisini karşılamada çekincen bir davranış/karar sergiliyor. Ancak, genel duruş ve tercihinin; “faiz indirimi” alternatifinden yana halen korunduğunu işaret ediyor. “Sinyal etkisi ağırlıklı” bir tercih/karar çerçevesinde,  cari gösterge faizi, %40 eşiğinin altına çekilmiş bulunuyor. Eylül ayı enflasyon manşeti ve arka plan okumaları doğrultusunda, sene sonu enflasyon beklentisi olan %30’lu düzeylere, üst limitlerde kalınsa dahi, ulaşma ve uyum sağlama penceresi açılmış oluyor. Toplantı karar metni; bundan sonraki gelişme ve Merkez politikalarına ışık tutacak şekilde derinlik ve zenginlik sağlamaktan uzak ve yetersiz kalmayı sürdürüyor. Geçen toplantı tespiti adeta ters yüz edilerek, bu kez “enflasyon ana eğiliminin yükselişi” ifade ediliyor. Ancak, devamında yer alan; “ talep koşullarının dezenflasyonist düzeyde seyrettiğine” dair tespite dayanak sağlama bakımından tereddütler ortaya çıkıyor. Gelinen noktada, parasal politikalar bacağının, mali politikalar ve yapısal reformlar ile hemhal edilmesi gereksinimi kendisini hatırlatıyor. Her durumda, senenin Aralık ayındaki son toplantısından önce Merkez’in “önden yükleme” opsiyonu ve iş dünyası kaynaklı indirim oranlarını karşılama imkan ile kabiliyetlerinin daraldığı ortaya çıkıyor. İlaveten, 7 Ekim tarihi için planlanan senenin son Enflasyon Görünüm Raporunun muhtemel içeriğinin daha kritik hale geldiğini vurgulamak gerekiyor.

Enflasyonda iyileşme engeli faktörler arasında ön planda yer alan gıda ile ilgili TÜİK Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi (Tarım-GFE) Ağustos ayı verileri, üretim maliyetlerinin tarlada katlandığı tespitini destekliyor. Bu durumda, aile aylık gıda harcamasının, Temmuzdan, Temmuza üç yıl içerisinde, dolar bazında 391’den; 672 dolar düzeyine tırmanmış olmasına şaşırmamak gerekiyor.

Değişik para birimlerinin küresel ölçekte satın alma gücünü ölçme amacıyla The Economist tarafından geliştirilen Big Mac (hamburger) Endeksi yirmi yıldır takip ediliyor. 52 ülkeyi kapsayan ve henüz paylaşılan güncel listede Türkiye, en pahalı kategorisini oluşturan ilk beş ülke içerisinde yer alıyor. Ülkemizdeki temel sorunun; sadece (Türk Lirası) bazında pahalılık değil ve fakat, ABD doları bazında pahalılık olduğu tespiti bir kere daha kendisini hatırlatıyor!

Uluslararası kredi kartı kuruluşu Mastercard tarafından paylaşılan Turist Harcama Eğilimleri istatistikleri, ülkemize gelen yabancı turistlerin, karşılaştıkları yüksek fiyatlar dolayısıyla daha az harcama yaptıklarını; bir yıl öncesine göre artış miktarının %6 düzeyine düştüğünü işaret ediyor.

TÜİK istatistikleri; otuziki milyonu aşkın ücretli çalışan nüfusumuzun yaklaşık onbir milyonluk kesiminin yüksekokul-üniversite mezunu olmakla birlikte, ortalama ücret düzeyinin; asgari ücretin sadece %20 üzerinde seyrettiğini ortaya koyuyor. Gene TÜİK istatistikleri, geçen yıl itibarıyla sayısı onüç milyona ulaşan üniversite mezunları için ortalama ilk iş bulma süresinin onbeş aya ulaştığını kayıtlara geçiriyor. Eurostat (Avrupa İstatistik Ofisi) verilerine bakıldığında; ülkemizde üniversite mezunları çalışanların yıllık olarak 7500 Avro düzeyi ile Avrupa Birliği ortalaması 29,500 Avro toplamının ancak dörtte birine ulaştığı anlaşılıyor. OECD (Avrupa Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Teşkilatı) ilgili güncel verilerine göre, Avrupa’nın en yüksek işsizlik oranına (%26) Türkiye’nin sahip olduğu kaydediliyor. İŞ-KUR istatistikleri, 15-34 yaş arasında iş arayan nüfusumuzu 1,3 milyon olarak listeliyor ve Eylül 2025 itibarıyla, bunların üçte biri lisans ve daha üst düzey akademik dereceleri taşıdığı anlaşılıyor. BETAM (Bahçeşehir Üniversitesi) güncel istatistikleri; 15-24 yaş arası NENİ (Ne Eğitimde Ne İşte) nüfusun (oransal olarak %31,3 ve sayısal olarak 2,3 milyon) arasında iş arayan sayısının sadece 632 bine ulaştığını işaret ediyor. İş istihdam ile ilgili konulara geldiğinde, yapılacak çok iş; atılacak çok adım olduğu görülüyor.

TCMB (Merkez Bankası) istatistikleri, Ağustos ayı itibarıyla, reel sektörün döviz açığının 3,1 milyar dolar artarak 185 milyar dolarlık rekor seviyeye tırmandığına işaret ediyor. Mevcut kur riski faktörlerini ağırlaştırıcı gelişmelere karşı tedbirli olmak gerekiyor.

Borsa İstanbul Kıymetli Madenler Piyasası verilerine göre, Eylül ayında, geçen yılın aynı ayına müş oranla altın ithalatı %15; gümüş dışalımı ise %250 düzeyinde artış kaydettiği görülüyor. Değerli maden ithalatındaki gidişatın; cari denge perspektifi ötesinde daha geniş okumalara konu edilmesi gerekiyor.

Son çeyreğini yoğun bir eko-politik tempo ile tükettiğimiz 2025’in yeni ve müstakbel gelişme ve yönelişlerini, taze istatistikler üzerinden takip etme gereksinimi varlığını koruyor.