YAZ DÖNEMİNE VEDA EDERKEN..

Senenin üçüncü çeyreğinin üçüncü ayına girmeden hemen önce dikkat çeken güncel başlıklar, spot halde listeleniyor:

Hindistan için %50 düzeyinde “Rusya ile petrol ticareti cezası” içeren katmerli ABD gümrük tarifesi yürürlüğe girmiş bulunuyor; ticaret savaşlarının fikir babası Prof.Dr. Peter Navarro’ya göre; ilave artış olasılığı da henüz masada duruyor. Sıkıntılı bir sürecin varlığı ortada olmak ile birlikte, bu gelişmenin önceden planlanmış Apple Hindistan yatırımlarını durdurmayacağı ifade ediliyor.

FED ile mücadelesinde el yükselten Trump yönetimi, üyelik kompozisyonunda tartışmalı değişiklikler üzerinden gerçekleştirme planını işletiyor. Hazine’ye “sattığı” ürünü (rezerv para ABD Doları) kıymetli tutmak isteyen FED ise, hukuki yollar dahil karşıt direncini korumaya çalışıyor.

ABD’de öncü çip üreticisi Intel şirketine finans sağlayarak ortaklık oluşturma yolundaki son Trump icraatı, “kontrollü kapitalizme yöneliş” benzeri başlıklar altında yeni tartışma ve eleştirilerin kapısını açıyor. Amerika’nın, süper güç/hegemon kimliğinden ziyade “gelişmekte olan ülke” profiline uyumlu duruş ile politikalar izlemeye başladığı yönünde ilginç analiz ve değerlendirmeler ortaya çıkıyor.

2004 yılından bu yana gerçekleştirilen Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırmasının 2025 sonuçlarına göre Türkiye’de 16-74 yaş arası nüfusun internet kullanım oranının %91’e ulaştığı görülüyor. Yaygın olarak “e-devlet” başlığı altında algılanan internet üzerinden kamu hizmetlerinden yararlanma oranının ise %76 oranını aştığı izleniyor. İnternet üzerinden sipariş verme oranının %55,7 düzeyine ulaşmasına karşın, yaklaşık her üç kişiden birisinin bu mecrada sorun yaşadığı bilgisini ayrıca not etmek gerekiyor. 

Güncel TÜİK istatistikleri kervanında bir başka doküman olan Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri; 2025 yılbaşı itibarıyla katma değer üretme uğraşında olan (faal) şirket sayısının dört milyon adede yaklaştığını ortaya koyuyor. Ciro bazında en yüksek payı Ticaret sektörü şirketleri alır iken, sayı ve istihdam oluşturma bakımından Hizmetler kategorisi ilk sıraya yerleşiyor. Sanayi sektörü ve şirketlerinde gözlenen kan kaybının sürdüğü, aynı kapsamda, açıkça fark ediliyor.

Temmuz ayına ait Dış Ticaret İstatistikleri ile birlikte ilk yedi ayın dış ticaret bilançosu netliğe kavuşuyor ve bu döneme ait dış ticaret açığının %12 civarında bir artış oranı ile 50 milyar dolara yaklaştığı görülüyor. İhracat ve İthalat bacaklarında, kaynak ülke sıralamaları; kategori klasmanları; teknoloji düzey dağılımı gibi parametreler başta olmak üzere, “klasik tabloda bir değişiklik olmadığı” değerlendiriliyor.

Son bir yılda ham petrol fiyatları %17 oranında düşerken, ülkemizde akaryakıt fiyatlarının %13 düzeyinde yükselmiş olması, yeni zamlarla birlikte, yeniden dikkatleri çekiyor. Türkiye’de akaryakıt pompa fiyatlarının son üç yıllık zam oranının %40’lara ulaştığı belirtiliyor. Fiyatın %60 oranında vergi kalemlerinden oluştuğu bir mali yapılanmada ilgili ürünlerden elde edilen bütçe geliri/katkısı adeta vazgeçilmez bir gelir kapanı haline gelmiş bulunuyor.

Merkez Bankası’nın son dönemde ilgi çeken paylaşımları arasında, özellikli konu ve başlıklara ilişkin araştırma notları ve blog metinleri dikkat çekiyor. “Konut Kredisi Kaynaklı Nakit Akışı Kanalının Hanehalkı Tüketimine Etkisi” cerbezeli başlığı altında; konut kredisi taksitlerinin gelire oranla zaman içinde azalması sonucu, tüketim için ek alanlar oluştuğu tezi işleniyor. 2016 yılında söz konusu oran %45 iken, 2024’te bu oranın %5’e kadar gerilediği hesaplanıyor. Buradan (ucuz kredi) ortaya çıkan servet etkisi/transferi ile sadece konut kredisi bazında son  sekiz yılda 700 milyar lira civarında tüketime giden/enflasyonu körükleyen birikimli etki oluştuğu hesaplanıyor. Bu suretle, aktif ve pasif (emekli) çalışan ücretleri başta olmak üzere yoğunlaştırılan sıkılaştırma çabalarının, servet transferi ve gelir dağılımında bozulma etkileri altında etkisini kaybettiği sonucu, bir kere daha, sağlanmış; konfirme edilmiş oluyor. Aynı minvalde olmak üzere, dağıtılan düşük maliyetli ticari krediler ve KKM uygulaması gibi diğer benzer ve daha büyük etkili servet transferi uygulamalarının da, benzer mantıkla mercek altına alınması beklenti ile taleplerine olan destek artıyor.

Yoğun tempo ve zengin gündemi ile alışılagelmiş “Yaz rehaveti” sendromuna geçit vermeyen bir dönem kapanırken; Güz mevsimi ile daha da yakınlaşan yılsonu kapanış ve genel muhasebelerine hazırlık heyecanı, şimdiden kendisini hissettiriyor.