YENİ, YİNE, YENİDEN YAPAY ZEKA (YZ)

 Küresel otomotiv devleri arasında yer alan Hyundai’nin; 2028 yılından itibaren üretimde Atlas humanoid (insanımsı) robotları kullanma kararı üzerine işçi sendikasının iş bırakma eylemini başlattığı bildiriliyor.

Çin’in çip üretim devi CXMT, Şangay Borsasında halka açılıma gün sayarken; Güney Kore’li rakibi SK Hynix’in geçen hafta ABD borsalarındaki benzer halka arz operasyonu ile 27 milyar Dolar elde ettiği hatırlatılıyor. Yakın geçmişte gerçekleşen SpaceX arzı ile yeni rekorları getiren ve 200 dolarlı seviyeleri gören sektör senetlerin, kısa bir sürede değer yitirerek, orijinal ihraç fiyatına dönmesi ve bir ay içerisinde; 2,7 trilyon dolarlık piyasa değerinden 800 milyar dolar düzeyine gerilemesi en azından kafa karıştırıyor! Gene, Yapay Zeka yolculuk ve gelişiminin temelinde yer alan ve halen Z Programı ile YZ sektöründe aktif olan IBM hisselerinde sadece bir günde yaşanılan %28 oranındaki değer kayıpları yeni tartışmaları gündeme getiriyor. Keza, Oracle hisselerinde kısa sürede yaşanan büyük oranlı güncel düşüşler de, “sektör balonu” tartışmalarına yine ve yeniden canlılık getiriyor.

Referans ABD sermaye piyasalarında, bir süredir yaşanan yukarı yönlü rallinin itici gücünü oluşturan “Muhteşem Yedili” etiketi taşıyan teknoloji-YZ şirketlerinin (Nvidia, Alphabet, Apple, Microsoft, Amazon, Tesla, Meta) karlılık grafikleri, halen beklentilere uygun gelişiyor. Geçen yıl küresel planda 350 milyar dolara ulaşan bir yatırım hacmine ulaşıldığını hatırlatmak gerekiyor. Sektörde, 2026 yıl bazında %25 dolayında ortaya çıkan karlılık oranlarının önümüzdeki yıl için de yaşanacağına dair beklentiler yaygın kabul görüyor. Bu yıl itibarıyla önde gelen teknoloji-YZ şirketlerinin 750 milyar doları aşacak alt yapı yatırımlarının önümüzdeki sene bir milyar dolar seviyesine ulaşacağı tahmin ediliyor. Ancak, beklentiler üzerinden iyimserlik tonlaması kadar, muhtemel risk ve tedirginlikler de varlıklarını kuvvetle hissettirmeye devam ediyor. Nitekim, son üç yıl içerisinde toplam 15 trilyon dolarlık değer kazancı sağlayan Muhteşem Yedili’nin; sadece geçtiğimiz bir ay içerisinde 2,2 trilyon dolarlık bir kayba yol açması endişe uyandırıyor.

Yapay Zeka odaklı veri merkezlerinin eşi benzeri daha önce yaşanmamış enerji tüketim gereksinimleri karşısında yükselen eleştiri ve direnişin son halkası olarak ABD’nin New York eyaleti “kesin yasaklama” kararı alıyor. Bu gelişmelerden fırsat yakalamaya çalışan İrlanda’daki yeni veri merkezlerinin harcadığı enerji miktarının ülke nüfusunun tamamının tükettiği enerji düzeyine ulaştığı açıklanıyor. Yapay Zeka gelişiminde “enerji tüketim ihtiyacı” kaleminin, en kritik faktör konumuna yükseldiğine şahit olunuyor. Önümüzdeki beş yıl içinde YZ kaynaklı elektrik talebinin, küresel elektrik tüketiminin %4’üne ulaşacağı öngörülüyor. İlaveten, kişisel kullanım bazında harcanan “işlem/istem başına tüketim” faktörü de işin için giriyor ki; bu sayının milyarlar ile ifade edildiği ve ortalama bir sorgu işleminin 0,50-4,0 Watt-saat arasında elektrik tüketimine yol açtığı biliniyor. Artan enerji gereksinimi karşısında elbette, “kesintisiz” ve “sürdürülebilir” kaynaklara yönelmenin yanı sıra, depolama ve çevre koruma faktörlerini de dikkate alan stratejik yaklaşımlar ön plana çıkıyor. Bu cümleden olmak üzere, Türkiye’nin 2026-2030 arası stratejik yol haritasını tanımlayan “Türkiye Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı” önemli bir kazanım olarak değerlendiriliyor.

Enerji sarf miktarı kadar, veri merkezi soğutma için kullanılan su ve teknolojik atık boyutlarını da hesaba katmak gerekiyor. 2030 yılına kadar veri merkezi sunucularını soğutmak için 10 trilyon litre su harcamasına gidileceği ve zamanla; bu iş için kullanılacak su miktarının dünya nüfusunun bir yıllık içme suyu ihtiyaç hacmini aşabileceği ihtimali radara giriyor. Yapay Zeka mahreçli teknolojik/elektronik atık miktarının da yıllık bazda 2,5 milyon ton düzeyine tırmanması yönündeki tahminler yaygın destek kazanıyor.

Önümüzdeki beş yıl içerisinde 3 trilyon dolar düzeyine ulaşacağı kestirilen küresel Yapay Zeka (YZ) pazarının yıllık ortalama %25’i aşan bir büyüme hızı ile gelişeceği tahmin ediliyor. Artık, şirketlerin ötesinde, ülkeler arası bir üstünlük/rekabet alanı olarak karşımızda duran bir yeni gerçeklikten bahsediyoruz.

Tarihsel süreçte geride kalan Soğuk Savaş dönemi ile özdeşleşen “Demir Perde” kavramına benzer olarak; belki de “Silikon Perde” gibi yeni kavramlar bizleri bekliyor ve Yapay Zeka Eksenli tartışmaların her daim gündemde kalacağına dair şüphe bulunmuyor.