Dualar sıkı Türk dostu Emma Bonino İçin

İtalya’da medya temsilciliği yaparken en çok Radikal Parti’nin kurucularından Marco Pannella ile birlikte partinin öncü isimlerinden olan Emma Bonino ile görüşmeyi tercih ederdim.

Öncelikle kendisi sıkı bir Türk dostuydu ve Türkiye’nin Avrupa Birliği’ne adaylığı konusunda inanılmaz bir çaba göstermişti. O dönemlerde AB’de komiserlik görevini üstlenmiş, ilke olarak Türkiye’nin üyeliğine karşı olanları canla başla ikna etmeye çalışmıştı.

Emma Bonino, görev yaptığı tüm dönemler boyunca yalnızca bir İtalyan hükümet yetkilisi değil, aynı zamanda Türkiye’nin Avrupa Birliği yolculuğundaki en güçlü ve samimi destekçilerinden biri oldu. Türkiye’nin AB üyeliğine açıkça ve kararlılıkla sahip çıkan nadir Avrupalı siyasetçilerden biriydi. Bu duruşu, Avrupa’daki birçok siyasi çevrede tepkiyle karşılanmasına rağmen, geri adım atmadan savunmaya devam etti.

İtalyan siyasetinde oldukça renkli bir profile sahipti. Radikal Parti’nin ilkeleri doğrultusunda hareket eder, özellikle partinin eş başkanı Marco Pannella ile birlikte siyasi stratejiler geliştirirdi. Romano Prodi’nin başbakanlığı döneminde İtalya Uluslararası Ticaret ve Avrupa İşleri Bakanı olarak görev yaparken Türkiye,İtalya ilişkilerini ileri taşımaya çalışmış, bu nedenle sağ partilerin sert eleştirilerine maruz kalmıştı.

Enrico Letta kabinesinde bir yıl süreyle İtalya Dışişleri Bakanlığı koltuğuna oturduğunda da Türkiye sevdasından asla vazgeçmedi. Bir gün Türkiye’nin AB’ye tam üye olacağına inanıyor, Avrupalı meslektaşlarını ikna etmeye çalışıyordu. Ancak Enrico Letta liderliğindeki koalisyon hükümetinin düşmesiyle, belki de Türkiye adına önemli bir fırsat kaçmış oldu.

Bonino, Avrupa Parlamentosu’nda ve üye ülke başkentlerinde meslektaşlarını Türkiye için ikna etmeye çalıştı; bu çabaları zaman zaman sert eleştirilere ve siyasi baskılara yol açtı.

Ne var ki bu süreçte, Türkiye adına önemli bir eksiklik göze çarpıyordu. Türk hükümetleri, Emma Bonino gibi güçlü bir müttefikle yeterince koordineli hareket edemedi ve bu durum büyük bir diplomatik fırsatın kaçmasına yol açtı. Oysa Ankara, Bonino’nun Avrupa’daki etkisini daha etkin kullanabilse, AB üyelik sürecinde çok daha somut kazanımlar elde edilebilirdi.

Gerek Senato Başkan Yardımcılığı gerekse Temsilciler Meclisi üyeliği görevleri sırasında, fırsat buldukça dost Türkiye’yi gündemde tutmaya devam etti.

Milano’da İtalyan Ticaret ve Sanayi Odası tarafından düzenlenen “Türkiye Fenomeni” adlı konferansta Emma Bonino, çok tartışılan bir konuşma yaptı.

“Artık ‘Mamma li Turchi!’ (Anne, Türkler geliyor!) şeklindeki kalıplaşmış anlayışı sona erdirmeliyiz.” demiş ve Avrupa Birliği’ni güvenilmez bir partner olarak tanımlamıştı.

İtalya’nın desteği, özellikle AB içinde dengeleyici bir rol üstlenen ülkeler arasında son derece kritik bir öneme sahipti. Bu desteğin kurumsal ve sürdürülebilir bir iş birliğine dönüştürülememesi, Türkiye’nin müzakere sürecinde elini zayıflattı. Ben o dönemde İtalya’da yaşanan siyasi ve diplomatik gelişmeleri yakından takip eden biri olarak, bu eksikliğin Türkiye adına ciddi bir kayıp olduğunu hep düşünmüşümdür.

Belki de Emma Bonino ile eşgüdümlü, daha planlı ve vizyoner bir diplomasi yürütülebilseydi, bugün Avrupa Birliği üyeliğine girmiş bir Türkiye’den söz ediyor olabilirdik. Bu olasılık yalnızca bir varsayım değil; zamanında doğru okunamayan siyasi rüzgarın ve değerlendirilemeyen uluslararası dostlukların bir sonucudur.

Emma Bonino’nun İtalya’nın ilk kadın cumhurbaşkanı adaylığına “Evet” denmiş, ancak erkek egemen siyaset anlayışının engelini aşamamıştı. 2 kez ülkesinde ‘yılın siyasetçisi’ seçilmişti.
“Türk dostu” olması nedeniyle sıkça yıpratılan Emma Bonino, aynı zamanda Hrant Dink Ödülü jürisinde de görev almıştı.

13 yıl önce kansere yakalanmasına rağmen siyaseti bırakmadı. Hasta haliyle grevlere ve protesto eylemlerine katılarak büyük takdir topladı.

Radikal Parti’nin eş başkanı Marco Pannella’nın ölümünden sonra siyasi mücadelesini “son görev” olarak gören Emma Bonino, akciğer kanserini yenmişti. Ancak yıllar sonra hastalığın tekrarlaması sonucu solunum yetmezliği nedeniyle Roma’daki San Filippo Neri Hastanesi’nde yoğun bakıma kaldırıldı.

Bir süre tedavi gören Bonino, kendi isteği üzerine durumunun stabil hale gelmesiyle taburcu edilerek evine döndü. Ne var ki sıkı Türk dostumuzun sağlık durumunun kötü olduğu biliniyor maalesef.

Bugün Emma Bonino’nun evinde dinleniyor olması hepimizi derinden üzse de, Türk tarafı olarak onun samimi dostluğunu, cesur duruşunu ve Türkiye için verdiği mücadeleyi saygıyla anıyor, sağlığına kavuşmasını yürekten diliyoruz.

Dualarımız seninle, sevgili Emma.