{$ day.Temps.HighTemp $} °
Reha Erus Reha Erus

En az kanser vakası Amiş’lerde

12.11.2022 Cumartesi | 15:08

90’lı yıllarda ünlü Amerika’lı oyuncu Harrison Ford ile Venedik’te ‘Beyaz Tehlike’ filmi için teke tek röportaj yapıyorum. Konu döndü dolaştı ‘İndiana Jones’ lakabı ile tanınan Ford’la 1985’te yönetmenliğini Peter Weir’in yaptığı ve kendisinin, Kelly McGillis ve küçük Lukas Haas ile paylaştığı ‘Witness’ (Tanık) yapıtına takıldı. Ben sordum Harrison Ford yanıtladı. Çok ilgimi çeken bir filmdi.

Çünkü Amiş’ler Hristiyan geleneklerine bağlı, duydukları dini inançlara göre modernlik ve teknolojik gelişmeleri kabul etmeyen, yeniliklerden uzak durarak hayatlarını sürdüren çok tutucu bir mezheptir. 18. ve 19. yüzyılda İsviçre, Almanya ve Fransa’da yaşanan savaşlar ve baskılar nedeni ile yeni dünyaya göç eden Amiş’ler modern yaşamın kolaylıklarına karşı gelerek uygulamayı sakınırlar. İlginç olan Amiş’lerin özellikle savaş ve Katoliklerin baskılarından kaçarken 17. yüzyılda Osmanlı tarafından kabul edildikleri İstanbul, Kars ve İzmir’de toplumlardan uzak bir süre yaşadıkları da bilinir. Örneğin Kars’ın çok ünlü gravyer peyniri İsviçre’den gelen Amiş’lerin bir mirasıdır.

İnançları doğrultusunda son derece basit ve sade bir yaşam sürdüren bu mezhepte savaşı anımsattığı için düğme, ilik ve fermuar giysilerde yoktur. Evlenen Amiş erkeği sakal bırakır ama bıyık yine savaşan askerlerde olduğu için yasaktır. Kemer yerine askı kullanırlar. Kadınlar ise evleriyle meşgul olurlar. Modern teknolojinin gereksinimleri elektrik, otomobil, traktör ve beyaz eşya köylerinde yoktur.

Otomobil yerine fayton (at arabası), tarımda tarlaları sürmek için de atlı sabanlar ve hasat için orak tercihleridir. Mezhep dışından evlenen aforoz edilir. Erken yatıp, erken kalkan Amiş’ler gaz lambalarıyla evlerini aydınlatırlar. İmece usulü ile birlikte evleri inşa ederler. Hayvancılıkta ürünler kendilerine yetiyor. Dışarı ile irtibatları olmadığı için 8. sınıftan sonra okumayı gereksiz bularak bırakıyorlar. Evlilikler genelde görücü usulü veya kiliselerde tanışma ile olur.

Röportajın sonunda Harrison Ford bana ‘Biz filmi Pensilvanya’da ki Lancaster Amiş köyünde çekmiştik. Mutlak gitmelisiniz’ demişti. Ertesi yıl gittim ve gözlerimle Amiş’lileri gördüm. Resim çektirmeye yanaşmıyorlar çünkü resim dini yaşantılarına aykırı. Ama yaptıkları süt ürünlerini ve tatlıları satıyorlar. Amiş’ler askere gitmiyor, vergi vermiyor, oy kullanmıyor. Toplumlardan kopuklar. Adli olaylar yaşanmadığından güvenlik kuvvetleriyle işleri yok, evlerin kapılarında kilit te kullanılmıyor.

Gelelim yazımın başlığına: Amerika’da bir yerel televizyon kanalında yapılan bir incelemeye göre dünyada en az kanser vakası Amiş’lerde görülüyormuş. Bunun nedeni tamamen sağlıklı yaşama bağlanıyor. Kendi ürünlerini tüketiyorlar.

Dışarıdan hiçbir kanserojen madde taşıyabilen gıdayı köylerine sokmuyorlar. Otomobil, traktör kullanılmadığı için hava kirliliği bulunmuyor. Sigara ve içki tüketimi hemen hemen yok gibi. İlaçları kocakarı misali kendileri hazırlıyor.

Koronavirüs konusunda da bir hatırlatma yapıldı. Devlet salgın sırasında Amiş köylerine havadan uyarıcı bültenler atmışlar. Köy girişlerinde Amiş’in üst düzey yöneticileriyle görüşmüşler ve nasıl ölümcül bir hastalık olduğunu anlatmışlar. Tabii pandemi sırasında evlerinde olası ölmeleri hali kayıtlara geçememiş. Bu mezhebi daha yakından tanımak için 1985 yapımı ‘Witness’ filmini veya Amiş belgesellerini mutlak izleyin.

Diğer Yazıları

İrene Cara’lar hayata erken veda etmemeli

Oscar ödüllü şarkıcı İrene Cara’nın 63 yaşında yaşamını yitirdiği haberi bende şok etkisi yaptı. Çok sevdiğim bir şarkıcı ve oyuncuydu. Aynı zamanda söz yazarı. Yeni nesil İrene Cara’yı pek tanımaz ama mutlak onun iz bırakan, hafızalardan silinmeyen, ezberi kolay şarkılarını duymuştur.

Devamını Oku 30.11.2022

Şu çılgın Dünya Kupası

Katar’da düzenlenen Dünya Kupası tarihinin 22. si. Ben dördüne basın mensubu olarak katıldım. Diğerlerini TV’den izledim. İlk 1958 yılındakıydı. Hani Pele’nin 17 yaşında yıldızlaştığı ve finalde İsveç’i yenerek Brezilya’ya kupayı büyük ölçüde kazandırdığı Dünya Kupası.

Devamını Oku 27.11.2022

Tarantino emekliye mi ayrılıyor?

Oscar’lı Amerika’lı yönetmen Quentin Tarantino’nun emekliye ayrılacağı iddia edildi. Ben bildim bileli Tarantino için hep sinemayı bırakacağı söylentileri arka arkaya gelir. Arşivlere baktım 2014 yılından bu yana her yıl ‘Kill Bill’ yapıtının mimarı için Hollywood’a veda edeceği haberleri peş peşe gelmiş. Şimdi geçenlerde yeni bir haber çıktı. Güya Quentin Tarantino’nun bir sonraki filmi nin son olacağı açıklanmış. Daha doğrusu kendisi böyle bir paylaşımda bulunmuş. Tarantino demiş ki ‘30 yıldır bu işi yapıyorum ama artık şovu bitirmenin zamanı geldi.’

Devamını Oku 24.11.2022
{$ item.Title $}
{$ item.Title $} © {$ item.Files[0].Sources[0] $}
{$ item.DailyVideosDetails.Section_Title $}
{$ item.Title $}
{$ item.DailyVideosDetails.Section_Title $}
{$ item.Title $}
{$ item.DailyVideosDetails.Section_Title $}
{$ item.Title $}
{$ photo.Metadata.Title $}
{$ item.DailyVideosDetails.Section_Title $}
LG
MD
SM
XS