HAVAİ FİŞEK SİLAH MI?

İtalya’dayken her yılbaşının ertesi günü gözlerimiz Napoli’ye çevrilirdi.

“Acaba havai fişek patlatanlardan kaç kişi yaşamını yitirmiş ya da yaralanmış?” diye…

İşte bu durum madalyonun karanlık yüzü ..

Her yıl havai fişekler nedeniyle yaşanan kazalar, ağır yaralanmalar ve ne yazık ki ölümler, haber bültenlerinin can yakan başlıkları arasında yer alıyor. Kopan parmaklar, yanan evler, korkudan ölen hayvanlar ve travma yaşayan çocuklar. Gökyüzünde birkaç saniye süren bir ışık gösterisinin bedeli bazen çok ağır olabiliyor.

Sorun şu: İnsanlar bu görsel şölenden vazgeçemiyor. Çünkü havai fişek yalnızca bir patlayıcı değil, bir sembol, hatta bir gelenek oldu.. “Bir şey olmaz” düşüncesiyle bireysel eğlence, toplumsal güvenliğin önüne geçti.

 Napoli’de 2026’ya girerken havai fişek tutkunu 57 kişi hastanelik olmuş. Medyaya göre geçmiş yıllara oranla makul bir rakammış! Elde patlaması durumunda en çok parmaklar kopuyor. Bir Napolili üç parmağı koptuktan sonra patlatmaya devam etmiş ve kahraman ilan edilmiş. Napoli’de havai fişek, yeni yıla girerken bir gelenek. İtalya’nın diğer bölgelerinde de fişek atma alışkanlığı var ama Napoli kadar değil.

Zaten İtalya’da havai fişek dışında çatapat, maytap gibi diğer patlayıcılar kağıt üzerinde yasak. Satan ve kullananlar için 3 ila 18 ay hapis ve 247 euro para cezası öngörülüyor.

AB, bir süre önce yanıcı maddelerin yasaklanmasını gündeme getirmişti ama ateşli Akdeniz ülkeleri bu tür bir engellemeye sıcak bakmamıştı.

Peki buna nasıl bir çare bulmalı?

Tamamen yasaklamak çoğu ülkede çözüm olmuyor. Asıl çözüm; kontrollü, merkezi ve profesyonel organizasyonlara izin vermek, bireysel kullanımı ise ciddi şekilde sınırlandırmak olmalı. Ayrıca çevreye, hayvanlara ve insan sağlığına verdiği zarar konusunda toplum bilinçlendirilmeli.

Ancak yılbaşı gecesi İsviçre’nin turistik dağ beldesi Crans-Montana’daki bir kayak merkezinde bulunan lokalde yaşanan facia, havai fişeklerin tehlikesini bir kez daha gündeme getirdi. Şampanya şişelerine yerleştirilen maytapların tavana çakılmasıyla başlayan yangında 47 genç yanarak yaşamını yitirdi. Çoğu ağır 119 kişi de yaralandı.

Havai fişeklerin yapısında birçok kimyasal madde var. Bu kimyasalları şöyle sıralayabiliriz: Pekloratlar, kloratlar, baryum(çok zehirli), bakır, stronsiyum, alüminyum, magnezyum,potasyum nitrat ve kömür. Bunların bir kısmı patlayıcı ,bir kısmı renk verici,bir kısmı ise yakıcı özelliğindedir. Havai fişekler patladığında insana ve doğaya etkili bir zararı vardır. Havai fişeklerde kullanılan renk veren kimyasallar, yanma sırasında solunum yoluyla akciğerlere giren ağır metal partiküllerinin ortaya çıkmasına neden olur. Bağlayıcı ve yakıcı kimyasallar ise tiroid bezine zarar verebilir. Bu maddelerin insan sağlığı üzerindeki toplam etkisi oldukça ciddidir; astım ve bronşiti tetikler, göz ve cilt yanıklarına yol açar, patlama kazaları sonucunda ise uzuv kayıpları yaşanabilir.

Tabii bu sözde eğlenceli, ışık saçan sesli bombalar en çok uyuyan kuş türlerine büyük zarar veriyor. Sabahları ağaç diplerinde korkudan can vermiş kuşları görmek maalesef mümkün olabiliyor.

Havai fişeklerin menşei Çin. Kaçak yollarla getirilenler karaborsaya kadar düşebiliyor.

İskandinav ülkelerinde havai fişek satışları yalnızca Noel ve yılbaşı dönemlerinde serbest bırakılıyor ve bu sürelerde kullanılabiliyor.

Tekrar havai fişek kullanımının merkezi sayılan Napoli’ye dönersek; burada fişekler güç potansiyeline göre isimlendiriliyor. Örneğin menzili farklı olana “Gazze Bombası” adı verilmiş. Statlara kaçak sokulanlara ise bir zamanlar Napoli futbol takımının gözde oyuncusu onuruna “Maradona Bombası” lakabı takılmış. Geçen yıl parmak ötesi el kopartan güdümlü fişeğe “Günahkar Bombası” denmiş.

Vezüv Yanardağı unutulur mu hiç? Fışkırma şekli alan püskürtmelere de bu isim verilmiş.

Ülkemizde havai fişek tamamen yasak değil; ancak valilik veya kaymakamlıktan şartlı olarak izin almak gerekiyor. Bu patlayıcı maddeleri yalnızca A sınıfı ateşleyici yeterlilik belgesi olanlar kullanabiliyor. Eğlence amaçlılara 20.00–22.00 saatleri arasında yetkililerce izin veriliyor.

Ne yazık ki Napoli’de olduğu gibi bizde de spor müsabakalarına yasa dışı yollarla havai fişek sokulması önlenemiyor. Duyarlı hayvan severler, havai fişek ve benzeri patlayıcıların kullanılmaması için protestolarda bulunuyor ancak ne yazık ki sonuç alınamıyor.

Yılbaşı bitti. Bir süre sonra silah yerine de geçebilecek bu patlayıcı maddeler, yeni bir eğlence dönemine kadar unutulacak.

Peki havai fişeğin alternatifi var mı? Evet var. Teknoloji artık bize alternatifler sunuyor. Gelişmiş ülkelerde havai fişeklerin yerini dronlarla yapılan ışık gösterileri almaya başladı. Umarım zamanla dronla yapılan ışık gösterileri bu son derece zararlı patlayıcı maddelerin yerine geçerler.

Dronla yapılan ışık gösterisi, sessiz, güvenli, çevre dostu ve en az havai fişekler kadar etkileyici…

Diyorum ki; gelenekler değerlidir ama insan hayatından daha değerli değil. Eğlence, başkasının acısına dönüşüyorsa, orada durup yeniden düşünmek gerekir.